Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ
Zaburzenia snu u dzieci i nastolatków: diagnoza i terapia behawioralna w gabinecie psychologa

Lekcja demonstracyjna · bez logowania

Dla kogo jest ten kurs i czym różni się od terapii bezsenności dorosłych

18 minModuł: Sen od niemowlęcia do 18 lat: fazy, rytm dobowy i normy

Zaburzenia snu u dzieci trafiają do gabinetu psychologa częściej, niż mówi o tym skierowanie. Rodzic przychodzi z napadami złości, z odmową chodzenia do przedszkola albo z wynikami w nauce, które poleciały w dół, a po kwadransie wywiadu okazuje się, że dziecko od pół roku zasypia po północy. Przez ponad dwadzieścia lat pracy, najpierw w poradni psychologiczno-pedagogicznej, potem na oddziale pediatrycznym, a od kilkunastu lat w prywatnym gabinecie we współpracy z pediatrami, nauczyłam się jednej rzeczy: o sen pytam zawsze, nawet gdy nikt o niego nie prosi.

Ten kurs jest dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów klinicznych i osób w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego, którzy pracują z dziećmi od niemowlęctwa do 18 roku życia i ich rodzinami. Przyda się psychologom z poradni psychologiczno-pedagogicznych, oddziałów dziecięcych, ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, a także tym, którzy w prywatnej praktyce dostają pytania typu „czy to normalne, że on się budzi pięć razy w nocy?”.

Czym są zaburzenia snu u dzieci z perspektywy psychologa?

To trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu, porą snu albo z zachowaniami w nocy, które obciążają dziecko lub rodzinę i nie wynikają wyłącznie z choroby somatycznej. Część z nich psycholog prowadzi sam, bo ich mechanizm jest behawioralny: nawyki zasypiania, reakcje rodziców, lęk, rytm dnia. Część wymaga lekarza, a Twoim zadaniem jest je rozpoznać na tyle wcześnie, żeby nie prowadzić terapii behawioralnej przy nieleczonym bezdechu.

Kurs prowadzi Cię po kolei: od tego, jak sen dziecka wygląda w kolejnych latach, przez przegląd zaburzeń i czerwone flagi, wywiad i dzienniczek, aż po konkretne interwencje dla niemowląt, przedszkolaków, uczniów i nastolatków. Osobne moduły dotyczą lęku przed zasypianiem, koszmarów, parasomnii, opóźnionej fazy snu, bezsenności u nastolatka, snu przy ADHD, autyzmie, lęku, depresji i po traumie, a także melatoniny, pracy ze szkołą i planu terapii. Na końcu znajdziesz pięć dłuższych opisów przypadków.

Czym ten kurs różni się od kursu o bezsenności dorosłych?

Jeśli znasz kurs „Terapia bezsenności CBT-I: terapia poznawczo-behawioralna bezsenności krok po kroku. Szkolenie dla psychologów”, zauważysz, że tutaj pracujemy inaczej. U dorosłego klientem jest osoba, która nie śpi. U dziecka klientem jest najczęściej cały system: rodzic, który usypia, rodzeństwo w tym samym pokoju, babcia, która „dla świętego spokoju” daje telefon, przedszkole z drzemką o niewłaściwej porze. Większość interwencji wykonuje rodzic, a Ty uczysz go, wspierasz i korygujesz plan.

Protokół CBT-I dla dorosłych omawiamy tylko tam, gdzie da się go przenieść na nastolatka, i robimy to w module 13. Nie powtarzamy go krok po kroku. Dla małych dzieci najważniejsze narzędzia to rytuał, warunki zasypiania, stopniowe wycofanie rodzica, praca z lękiem i rozmowa z rodzicami o tym, co jest normą rozwojową, a co problemem.

Mama: Przyszłam, bo pediatra powiedział, że z lekami poczekamy, a najpierw psycholog.
Terapeutka: Dobrze, że Pani przyszła. Zanim cokolwiek zaproponuję, chcę dokładnie zobaczyć, jak wygląda Wasz wieczór i noc. Proszę mi opowiedzieć wczorajszy wieczór od kolacji.

Taki początek ustawia rozmowę na konkretach. Rodzic opowiada o wczorajszym dniu i nie ma powodu, żeby się bronić przed oceną, a Ty od razu zbierasz dane o porach, rytuale i reakcjach.

Co musisz wiedzieć o granicach tej pracy?

Psycholog nie stawia rozpoznań somatycznych, nie zleca badań snu, nie zaleca leków i nie odstawia ich. Gdy w wywiadzie pojawia się chrapanie z przerwami w oddychaniu, nagła senność w ciągu dnia, ruchy przypominające napad padaczkowy albo moczenie, które wróciło po długiej przerwie, kierujesz rodzinę do pediatry, laryngologa albo neurologa. O melatoninie powiesz rodzicowi tylko tyle, że u dziecka decyzja należy do lekarza, nawet jeśli preparat kupi się bez recepty.

Kurs jest materiałem edukacyjnym i nie jest poradą prawną ani medyczną. Kiedy omawiamy zgodę rodziców, tajemnicę zawodową psychologa albo rozmowę ze szkołą, robimy to ogólnie, a w sprawach spornych sprawdzasz aktualne przepisy i procedury swojej placówki.

Po ukończeniu kursu otrzymasz certyfikat ukończenia CWP z liczbą godzin. Kurs nie jest akredytowany, nie daje uprawnień ani kwalifikacji zawodowych i nie zastępuje szkolenia psychoterapeutycznego ani superwizji. Jeśli prowadzisz trudny przypadek, szczególnie z ryzykiem samobójczym u nastolatka albo z podejrzeniem przemocy w rodzinie, omów go z superwizorem.

Co znajdziesz w każdej lekcji?

Każda lekcja zawiera sytuacje z praktyki z komentarzem, fragmenty rozmów z rodzicami, dziećmi i nastolatkami oraz gotowe zdania, które możesz powiedzieć albo zapisać w zaleceniach. Dialogi są krótkie, bo w gabinecie zwykle tak wyglądają. W każdym module jest jedno studium przypadku, a ostatnia lekcja modułu kończy się ćwiczeniem praktycznym z przykładowymi odpowiedziami. Do kursu dołączone są karty do druku: ściąga o ilości snu, karta różnicowania, dzienniczki snu, plan stopniowego wycofania, drabina ekspozycji, karta przepisania koszmaru, notatka dla szkoły i pediatry oraz plan terapii z oceną po dwóch i sześciu tygodniach.

Możesz powiedzieć rodzicowi już na pierwszym spotkaniu: „Sen dziecka bardzo się zmienia z wiekiem. Najpierw sprawdzimy, czy to, co się dzieje, jest jeszcze normą dla wieku, potem wykluczymy przyczyny medyczne, a dopiero potem ułożymy plan”.

Z jakimi rodzinami spotkasz się najczęściej?

W poradni najczęściej przychodzili do mnie rodzice przedszkolaków, którzy po roku nieprzespanych nocy byli na granicy wytrzymałości. Na oddziale pediatrycznym widziałam dzieci, u których sen rozsypał się po hospitalizacji, bólu albo operacji, i rodziców, którzy bali się zostawić dziecko samo w łóżku po tym, co przeszli. W prywatnej praktyce więcej jest nastolatków: zasypiają nad ranem, opuszczają pierwsze lekcje, a rodzice przychodzą z pytaniem, czy to już depresja.

Każda z tych grup wymaga innego tonu rozmowy. Rodzic wyczerpany nocami potrzebuje najpierw uznania i jednego małego kroku, który da mu nadzieję. Kiedy dziecko niedawno leżało w szpitalu, rodzic zwykle musi najpierw opowiedzieć o swoim lęku, a dopiero potem jest gotów cokolwiek zmieniać. Z nastolatkiem rozmawiasz bezpośrednio, a rodzica prosisz, żeby nie odpowiadał za niego. W kolejnych modułach zobaczysz, jak to wygląda w konkretnych zdaniach.

Możesz powiedzieć wyczerpanemu rodzicowi: „Widzę, jak bardzo jest Pani zmęczona. Nie zaczniemy od rewolucji. Wybierzemy jedną rzecz, którą da się zmienić w tym tygodniu, i zobaczymy, co się stanie”.

Jak pracować z tym kursem?

Moduły 1 do 5 to fundament: rozwój snu, przegląd zaburzeń, czerwone flagi, wywiad i dzienniczek. Nawet jeśli pracujesz wyłącznie z nastolatkami, przeczytaj je, bo wiele problemów nastolatka zaczyna się od nawyków z wczesnego dzieciństwa, a rodzice nadal opowiadają o śnie syna tak, jakby miał cztery lata. Moduły 6 do 11 dotyczą głównie młodszych dzieci, moduły 12 i 13 nastolatków, a moduły 14 do 16 łączą wszystko w praktykę.

Zadanie na start jest proste. Przypomnij sobie trzy ostatnie rodziny, z którymi pracowałaś albo pracowałeś, i zastanów się, czy pytałaś lub pytałeś o sen dziecka. Jeśli nie, zapisz, jakie pytanie zadasz następnej rodzinie. Wrócimy do niego w module 4, gdy będziemy budować pełny wywiad.

Jedna uwaga językowa. W kursie piszę o terapeutce, bo tak wygląda większość dialogów z mojej praktyki, ale wszystko, co opisuję, dotyczy w tym samym stopniu terapeutów. Rodziców nazywam rodzicami, nawet gdy dziecko wychowuje babcia, rodzina zastępcza albo jeden opiekun. Dziecko w kursie ma od kilku miesięcy do 18 lat, a przy każdej technice zaznaczam, od jakiego wieku ma sens.

Dalsza część szkolenia

Pozostałe 63 lekcji w abonamencie

Dostęp do całego szkolenia i pozostałych materiałów biblioteki wynika z subskrypcji. Plan Student można uzupełnić o pojedyncze szkolenia ze Specjalisty (29 zł, powyżej 20 godz. 39 zł). Certyfikat z liczbą godzin dydaktycznych wystawiamy po ukończeniu wszystkich lekcji.

Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest certyfikatem psychoterapeuty żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Materiały mają charakter edukacyjny i nie zastępują superwizji ani leczenia.