Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ

Zapobieganie nawrotom — sytuacje wysokiego ryzyka i plan na pierwszy rok

Zbudujesz z pacjentem indywidualną mapę sytuacji wysokiego ryzyka i plan działania, który da się wykonać w kryzysie.

Godziny dydaktyczne
11 godz.
Poziom
Średniozaawansowany
Program
60 lekcji
Zapobieganie nawrotom — sytuacje wysokiego ryzyka i plan na pierwszy rok

Nawrót nie jest zdarzeniem, tylko procesem: zaczyna się na długo przed pierwszym kieliszkiem, pierwszym zakładem czy pierwszą działką. Ta jedna teza porządkuje całą pracę — bo proces ma etapy, a etapy mają sygnały, na które da się reagować.

Szkolenie przenosi do praktyki model zapobiegania nawrotom w wersji poznawczo-behawioralnej: identyfikację sytuacji wysokiego ryzyka, pracę z poczuciem własnej skuteczności, oczekiwaniami wobec substancji, decyzjami pozornie nieistotnymi oraz efektem naruszenia abstynencji — czyli reakcją, która zamienia pojedyncze potknięcie w pełny nawrót.

Praktyczna oś to budowa indywidualnego planu: mapa sytuacji ryzykownych z podziałem na wewnętrzne (emocje, stany ciała, myśli) i zewnętrzne (miejsca, osoby, pory, okazje), konkretne strategie dla każdej z nich, plan na pierwsze trzy miesiące i osobno na okresy szczególnego ryzyka (święta, urlop, rocznice, zmiana pracy).

Osobno omawiamy głód substancji — jego przebieg czasowy, sposób pracy z nim i najczęstsze błędy (walka z głodem zamiast przeczekania), a także pracę z rodziną: co bliskim wolno, czego nie i jak reagować po nawrocie, żeby nie zniszczyć szansy na powrót do leczenia. Poruszamy również podejście redukcji szkód i jego miejsce obok modelu abstynencyjnego.

Materiał opiera się na modelu zapobiegania nawrotom Marlatta i Gordon oraz jego późniejszych rozwinięciach, w tym z komponentem uważności. Nadaje się do pracy zarówno z uzależnieniem od substancji, jak i z zachowaniami kompulsywnymi.

Szkolenie o zapobieganiu nawrotom w terapii uzależnień dla psychologów i terapeutów — praca z sytuacjami wysokiego ryzyka. Szkolenie dostępne online, z certyfikatem do dokumentacji rozwoju zawodowego.

Czego się nauczysz

  • Zbudujesz z pacjentem mapę sytuacji wysokiego ryzyka wewnętrznych i zewnętrznych
  • Rozpoznasz decyzje pozornie nieistotne prowadzące do nawrotu i nauczysz pacjenta ich wykrywania
  • Przygotujesz pacjenta na efekt naruszenia abstynencji, zanim do niego dojdzie
  • Nauczysz pracy z głodem opartej na przeczekaniu, a nie na walce
  • Zaplanujesz postępowanie na okresy szczególnego ryzyka i na pierwsze trzy miesiące
  • Poprowadzisz rozmowę z bliskimi o ich roli po nawrocie
  • Przeanalizujesz z pacjentem potknięcie wstecz i zaplanujesz pierwszą dobę po nim, korzystając z gotowych arkuszy
  • Odróżnisz proces nawrotowy od epizodu depresji, objawów po odstawieniu i kryzysu życiowego oraz dostosujesz plan do populacji szczególnych
  • Rozwiążesz typowe dylematy etyczne: granice poufności, kontakt z bliskimi, zaświadczenia i testy na obecność substancji

Dla kogo jest to szkolenie

  • Psycholodzy i terapeuci pracujący z osobami po zakończonym leczeniu uzależnienia
  • Psychoterapeuci prowadzący pacjentów z zachowaniami kompulsywnymi
  • Psycholodzy poradni i placówek pomocowych
  • Osoby prowadzące grupy wsparcia i zajęcia psychoedukacyjne

Czego to szkolenie nie daje

Piszemy to wprost, żebyś nie musiał lub nie musiała zgadywać. Szkolenie doskonalące ma granice — poniżej te, które dotyczą tego materiału.

  • Nie jest szkoleniem certyfikującym w psychoterapii uzależnień
  • Nie obejmuje leczenia farmakologicznego wspierającego abstynencję
  • Nie zastępuje udziału w programie leczenia uzależnienia
  • Nie obejmuje procedur detoksykacji ani postępowania w zespole odstawiennym

Program szkolenia

60 lekcji w 14 modułach. Lekcje oznaczone jako otwarte obejrzysz bez zakładania konta.

Moduł 1

Model nawrotu

Moduł 2

Głód i potknięcie

  • Głód — przebieg w czasie i praca z nim12 min
  • Efekt naruszenia abstynencji — to, co zamienia potknięcie w nawrót2 min
  • Poczucie własnej skuteczności — jak je budować konkretami2 min
  • Quiz: głód, efekt naruszenia abstynencji i poczucie własnej skuteczności14 min
Moduł 3

Plan i otoczenie

  • Plan na pierwsze trzy miesiące i na okresy szczególnego ryzyka2 min
  • Rodzina — rola przed i po nawrocie2 min
  • Redukcja szkód — kiedy abstynencja nie jest celem osiągalnym2 min
  • Quiz: plan na pierwsze miesiące, rodzina i redukcja szkód15 min
Moduł 4

Taksonomia sytuacji wysokiego ryzyka — pogłębienie klasycznego modelu

  • Złość, smutek, nuda, samotność: różnicowanie negatywnych stanów emocjonalnych w wywiadzie2 min
  • Presja społeczna bezpośrednia i pośrednia: dwa różne mechanizmy, dwie różne interwencje12 min
  • Konflikt interpersonalny jako wyzwalacz: specyfika i wczesne sygnały eskalacji12 min
  • Stany pozytywne i testowanie kontroli: gdy dobry nastrój i poczucie sukcesu też są ryzykiem2 min
  • Quiz: taksonomia sytuacji wysokiego ryzyka15 min
Moduł 5

Globalne strategie samokontroli: styl życia i równowaga

  • Model równowagi stylu życia: bilansowanie powinności i chceń z pacjentem2 min
  • Pozytywne uzależnienia i zdrowe nawyki zastępcze: jak budować je bez pozorowania2 min
  • Praca nad wartościami jako fundament motywacji do zmiany wykraczającej poza unikanie nawrotu12 min
  • Rutyna dnia jako ochrona: dlaczego sama przewidywalność struktury redukuje ryzyko nawrotu2 min
  • Quiz: styl życia, nawyki zastępcze, wartości i rutyna14 min
Moduł 6

Urge surfing i techniki uważności w pracy z głodem

  • Czym jest urge surfing: mechanizm i różnica względem walki z głodem2 min
  • Prowadzenie pacjenta przez ćwiczenie urge surfing krok po kroku, w gabinecie i między sesjami12 min
  • Mindfulness-Based Relapse Prevention: protokół grupowy i jego różnica względem klasycznego CBT Marlatta12 min
  • Kiedy uważność nie wystarcza: granice metody i łączenie jej z innymi technikami12 min
  • Quiz: urge surfing, MBRP i granice uważności14 min
Moduł 7

Łańcuch nawrotu: wczesne sygnały ostrzegawcze

  • Nawrót zaczyna się dużo wcześniej niż pierwszy epizod — jak rozpoznać wczesne ogniwa łańcucha12 min
  • Zaprzeczanie i minimalizowanie — jak pracować z pacjentem, który nie widzi własnych sygnałów ostrzegawczych1 min
  • Budowanie osobistej, spersonalizowanej listy sygnałów ostrzegawczych razem z pacjentem2 min
  • Rola bliskich w rozpoznawaniu sygnałów, których pacjent sam nie widzi — jak to zorganizować bez naruszania autonomii2 min
  • Quiz: łańcuch nawrotu i wczesne sygnały ostrzegawcze14 min
Moduł 8

Ocena ryzyka nawrotu w praktyce klinicznej

  • Ustrukturyzowane podejście do oceny ryzyka nawrotu — co warto systematycznie sprawdzać na każdej sesji2 min
  • Analiza funkcjonalna sytuacji wysokiego ryzyka indywidualnych dla konkretnego pacjenta2 min
  • Trening umiejętności radzenia sobie — jak uczyć konkretnych reakcji na konkretne, zidentyfikowane sytuacje12 min
  • Próba behawioralna i odgrywanie ról w gabinecie — dlaczego samo omówienie planu na nawrót nie wystarcza12 min
  • Quiz: ocena ryzyka nawrotu, analiza funkcjonalna i trening umiejętności14 min
Moduł 9

Długoterminowe utrzymanie zmiany poza pierwszym rokiem

  • Co zmienia się w ryzyku nawrotu po pierwszym roku — nowe, mniej oczywiste wyzwania2 min
  • Tranzycje życiowe jako punkty zwiększonego ryzyka: zmiana pracy, nowy związek, rodzicielstwo, żałoba2 min
  • Kiedy i jak zmniejszać intensywność wsparcia terapeutycznego bez porzucania czujności2 min
  • Budowanie tożsamości niezwiązanej z uzależnieniem — utrzymanie zmiany jako proces tożsamościowy, nie tylko behawioralny2 min
  • Quiz: utrzymanie zmiany po pierwszym roku14 min
Moduł 10

Superwizja i praca terapeuty z nawrotem pacjenta

  • Własne przekonania terapeuty o nawrocie pacjenta i ich niewidoczny wpływ na proces terapeutyczny2 min
  • Praca z nawrotem pacjenta bez wzmacniania jego wstydu — jak prowadzić tę konkretną rozmowę na sesji2 min
  • Kiedy powtarzający się nawrót wymaga zmiany podejścia terapeutycznego, a nie tylko więcej cierpliwości2 min
  • Quiz: terapeuta wobec nawrotu pacjenta14 min
Moduł 11

Przypadki kliniczne z omówieniem

  • Przypadek 1: awans, kolacja firmowa i trzy dni picia15 min
  • Przypadek 2: hazard online, kłótnia w dniu wypłaty i ukrywanie potknięcia14 min
  • Przypadek 3: konopie, praca zdalna i spór o cel terapii14 min
  • Quiz: przypadki kliniczne14 min
Moduł 12

Arkusze do pracy z pacjentem

  • Arkusz 1: mapa sytuacji wysokiego ryzyka i karta kieszonkowa14 min
  • Arkusz 2: analiza potknięcia wstecz i plan pierwszej doby14 min
  • Arkusz 3: miesięczny przegląd planu i karta okresu szczególnego ryzyka13 min
Moduł 13

Różnicowanie, zaburzenia współwystępujące i populacje szczególne

  • Różnicowanie: co jest nawrotem, a co tylko go przypomina15 min
  • Populacje szczególne: co zmienia się w planie14 min
  • Polski system pomocy w planie pacjenta: gdzie kierować i jak to zapisać13 min
  • Quiz: różnicowanie, populacje szczególne i system pomocy14 min
Moduł 14

Etyka, dokumentacja i typowe błędy w praktyce

  • Dylematy etyczne w pracy z nawrotem: poufność, bliscy, testy, dokumentacja15 min
  • Typowe błędy w pracy nad planem zapobiegania nawrotom i jak je korygować14 min
  • Quiz: etyka, dokumentacja i typowe błędy14 min

Najczęściej zadawane pytania

Zapobieganie nawrotom polega na wcześniejszym rozpoznaniu sytuacji wysokiego ryzyka i przygotowaniu konkretnego planu działania na moment kryzysu. Pacjent uczy się dostrzegać wczesne sygnały ostrzegawcze, radzić sobie z głodem, odmawiać, dbać o sen, relacje i równowagę w życiu oraz reagować na potknięcie, zanim zamieni się ono w pełny nawrót. Plan powinien być wykonalny w stresie, a nie tylko dobrze brzmieć w gabinecie. Ważne jest także wsparcie bliskich i regularne aktualizowanie planu.

Nawrót zaczyna się na długo przed pierwszym kieliszkiem, zakładem czy działką, od zmian w myśleniu, emocjach i codziennych wyborach. Łańcuch nawrotu może obejmować narastające napięcie, zaniedbywanie snu i kontaktów, idealizowanie dawnego zachowania, przekonanie, że „jeden raz nie zaszkodzi”, i drobne decyzje, które przybliżają do sytuacji ryzyka. Skoro proces ma etapy, a etapy mają sygnały, można go przerwać wcześniej. Dlatego praca nad nawrotem dotyczy całego stylu życia.

Sytuacje wysokiego ryzyka to okoliczności, w których pacjent jest szczególnie narażony na powrót do zachowania. Dzielą się na wewnętrzne, takie jak złość, smutek, nuda, samotność, zmęczenie czy głód, oraz zewnętrzne, takie jak spotkania z osobami, z którymi się piło lub grało, określone miejsca, konflikty, święta, wypłata czy presja społeczna. Mapa tych sytuacji jest indywidualna. Tworzy się ją razem z pacjentem na podstawie analizy wcześniejszych nawrotów i obecnego życia.

Decyzje pozornie nieistotne to drobne wybory, które same w sobie wyglądają niewinnie, ale krok po kroku zbliżają pacjenta do sytuacji wysokiego ryzyka. Przykładem jest wybór drogi obok dawnego baru, zachowanie numeru do dawnego dilera „na wszelki wypadek” czy zgoda na spotkanie w miejscu, gdzie inni będą pić. Pacjent często nie zauważa, że w ten sposób przygotowuje sobie nawrót. W terapii uczy się je rozpoznawać, analizując wstecz łańcuch zdarzeń przed wcześniejszymi potknięciami.

Efekt naruszenia abstynencji to reakcja na pojedyncze potknięcie, w której pacjent uznaje, że skoro złamał abstynencję, to „wszystko stracone” i nie ma sensu się powstrzymywać. Towarzyszą mu wstyd, poczucie winy i przekonanie o własnej słabości, które popychają do dalszego używania. To właśnie ten efekt najczęściej zamienia potknięcie w pełny nawrót. Pacjenta warto przygotować na taką możliwość zawczasu i uczyć traktowania potknięcia jako sygnału do działania i informacji do analizy, a nie dowodu porażki.

Głód narasta falami, osiąga szczyt i opada, nawet jeśli się mu nie ulegnie. Pacjent może się tego nauczyć, obserwując głód z ciekawością zamiast z nim walczyć, co opisuje technika urge surfing. Pomagają też odwrócenie uwagi, zmiana miejsca, kontakt z osobą wspierającą, przypomnienie sobie konsekwencji i powodów zmiany oraz zadbanie o podstawowe potrzeby, takie jak jedzenie i sen. Warto mieć spisaną listę takich strategii w telefonie lub portfelu, bo w chwili głodu trudno je sobie przypomnieć.

Rodzina po nawrocie potrzebuje informacji, że nawrót nie przekreśla całej wcześniejszej pracy, ale też jasnych zasad i granic. Pomaga rozmowa o tym, jak bliscy mogą reagować bez kontroli, kar i ratowania pacjenta przed konsekwencjami. Warto omówić sygnały ostrzegawcze, które rodzina może zauważyć wcześniej, oraz ustalić, kiedy i jak o nich mówić. Bliscy powinni też dbać o własne wsparcie, na przykład w grupach dla rodzin. Przy przemocy lub kryzysie pomocny jest telefon 800 70 2222.

Planu zapobiegania nawrotom warto uczyć się w oparciu o model poznawczo-behawioralny i praktyczne narzędzia do wspólnej pracy z pacjentem. Szkolenie CWP „Zapobieganie nawrotom” pokazuje, jak zbudować mapę sytuacji wysokiego ryzyka, rozpoznawać decyzje pozornie nieistotne, pracować z głodem i efektem naruszenia abstynencji, wzmacniać poczucie własnej skuteczności oraz przygotować plan na pierwsze miesiące i okresy szczególnego ryzyka. Omawia też rolę rodziny i redukcję szkód.

Potknięcie to jednorazowe użycie substancji lub powrót do zachowania po okresie abstynencji. Nawrót to powrót do dawnego wzorca sprzed leczenia. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo to, czy potknięcie zamieni się w nawrót, zależy głównie od reakcji na nie: od tego, czy pacjent ma przygotowany plan na pierwszą dobę, czy powie o tym komuś zaufanemu i czy potraktuje zdarzenie jako materiał do analizy, a nie dowód porażki. Oba zdarzenia poprzedza zwykle proces nawrotowy, czyli zmiany w myśleniu, emocjach i rutynach, trwające często tygodniami.

Dobry plan zawiera indywidualną mapę sytuacji wysokiego ryzyka z konkretnym działaniem do każdej z nich, listę wczesnych sygnałów ostrzegawczych opisanych językiem pacjenta, sposób radzenia sobie z głodem, przećwiczone zdanie odmowy, kontakty do osób wspierających, plan pierwszej doby po potknięciu, plany na okresy szczególnego ryzyka, takie jak święta czy wyjazdy, oraz informację, dokąd pacjent zgłosi się, gdy sam plan nie wystarczy. Plan pisze pacjent własnym językiem, nosi go przy sobie i aktualizuje co miesiąc razem z terapeutą.

Pytania o dostęp i certyfikat

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

Nie. Certyfikaty są dostępne wyłącznie w płatnym planie (Student, Rodzic, Specjalista albo plan dla placówek). Nie obejmuje ich bezpłatny okres próbny ani darmowe konto. W okresie próbnym możesz uczyć się i kończyć szkolenia, postęp się zapisuje, a certyfikat z każdego ukończonego szkolenia pobierzesz od razu po pierwszej płatności, ze strony szkolenia w strefie kursanta.

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

Tak. Dział Pedagog i psycholog szkolny zbiera szkolenia do pracy w szkole i przedszkolu: uczeń z ADHD i w spektrum autyzmu, agresja i trudne zachowania, uczeń w kryzysie, WOPFU i IPET, trudna rozmowa z rodzicem, ochrona małoletnich, program wychowawczo-profilaktyczny. Znajdziesz go na stronie głównej, w menu jako Pedagog szkolny i pod adresem cwp.edu.pl/kategorie/pedagog-i-psycholog-szkolny. Szkolenia są w planie Specjalista. Na blogu jest osobna zakładka Pedagog szkolny z tekstami do pracy z uczniem i klasą.

Powiązane szkolenia

Uzależnienie od alkoholu u dorosłych: diagnoza, pierwsza rozmowa i terapiaNowość

Uzależnienia i zachowania kompulsywne

Uzależnienie od alkoholu u dorosłych: diagnoza, pierwsza rozmowa i terapia

Szkolenie online dla psychologów i terapeutów o tym, jak rozpoznać uzależnienie od alkoholu, poprowadzić pierwszą rozmowę z osobą, która nie widzi problemu, skierować na leczenie i pracować z osobą pijącą oraz jej bliskimi.

21 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencie

Przeczytaj także