Osoba z demencją chce iść do domu, choć jest w domu. Co powiedzieć?

Jest późne popołudnie. Mama zakłada płaszcz, bierze torebkę i staje przy drzwiach: „Muszę wracać do domu”. Tłumaczysz, że przecież jest w domu, mieszka tu od czterdziestu lat. Mama denerwuje się coraz bardziej, a Ty czujesz bezradność.

Co powiedzieć, gdy osoba z demencją chce iść do domu, choć jest w domu? Nie przekonuj, że już jest w domu, bo to zwykle nasila niepokój. „Dom” często oznacza poczucie bezpieczeństwa, dzieciństwo albo czasy, gdy rodzic czuł się potrzebny. Zapytaj o ten dom, zapewnij, że jest bezpieczny i że jesteś obok, a potem łagodnie zaproponuj coś znajomego: herbatę, wspólne zajęcie albo krótki spacer.

Poniżej wyjaśniamy, czego szuka rodzic, co mówić, jak łagodzić wieczorny niepokój i jak zadbać o bezpieczeństwo, gdy rodzic próbuje wychodzić.

Czego szuka rodzic, który chce iść do domu

Dla osoby z demencją „dom” to często nie konkretny adres, tylko uczucie. Może oznaczać:

• dom z dzieciństwa, z mamą, tatą i rodzeństwem,
• czas, gdy była potrzebna: trzeba odebrać dzieci ze szkoły, zrobić obiad, wrócić z pracy,
• miejsce, w którym wszystko było zrozumiałe i nic nie budziło lęku,
• ucieczkę od czegoś: hałasu, zmęczenia, bólu, obcej osoby w mieszkaniu.

Rodzic może też naprawdę nie rozpoznawać własnego mieszkania. Choroba zaciera nowsze wspomnienia, więc meble, które kupił dwadzieścia lat temu, mogą wydawać mu się obce.

Dlatego zdanie „Przecież jesteś w domu!” rzadko pomaga. Dla rodzica brzmi jak zaprzeczenie temu, co czuje. Słyszy w nim, że nikt go nie rozumie, i jeszcze bardziej chce wyjść.

Osoba z demencją chce iść do domu: co powiedzieć

Kluczem jest odpowiedź na uczucie, a nie na fakty. Oto kilka kroków, które pomagają:

1. Zatrzymaj się i zwolnij. Nie zastawiaj drzwi i nie chwytaj rodzica za ręce, jeśli nie ma zagrożenia. To budzi opór.
2. Zapytaj o dom. „Opowiedz mi o swoim domu. Jaki był?” Rozmowa o wspomnieniach często sama w sobie uspokaja.
3. Nazwij emocję. „Tęsknisz za domem” albo „Martwisz się o dzieci, prawda?”.
4. Zapewnij o bezpieczeństwie. „Jesteś bezpieczna. Jestem tutaj z Tobą”.
5. Zaproponuj coś znajomego. „Zanim pójdziemy, napijmy się herbaty” albo „Pomożesz mi złożyć ręczniki?”.
6. Jeśli potrzeba, wyjdź razem. Krótki spacer wokół bloku bywa najprostszym rozwiązaniem. Często po kilku minutach rodzic sam chce wrócić.

Przykład:

Mama: Muszę iść do domu. Dzieci zaraz wrócą ze szkoły.

Córka: Martwisz się o dzieci?

Mama: No tak. Kto im zrobi obiad?

Córka: Zawsze świetnie o nas dbałaś. Wiesz, dzieci są dziś bezpieczne i najedzone. Posiedzisz ze mną chwilę? Zrobiłam Twoją ulubioną herbatę z cytryną.

Mama: No dobrze, ale tylko chwilę.

Córka nie mówi „Mamo, przecież ja jestem Twoim dzieckiem i mam pięćdziesiąt lat”. Odpowiada na troskę mamy i daje jej spokojną alternatywę.

Czego unikać: długich tłumaczeń, pokazywania dowodów („Zobacz, tu jest Twoje nazwisko na skrzynce”), podniesionego głosu i obiecywania, że „zaraz pojedziecie”, jeśli wiesz, że to nieprawda i może wywołać jeszcze większy zawód za kwadrans.

Wieczorny niepokój: dlaczego pod wieczór jest trudniej

Wiele rodzin zauważa, że prośby o powrót do domu pojawiają się głównie późnym popołudniem i wieczorem. Rodzic staje się wtedy bardziej niespokojny, chodzi po mieszkaniu, pakuje rzeczy, płacze lub się złości. Taki wieczorny niepokój jest częsty u osób z demencją.

Zwykle składa się na niego kilka rzeczy:

• zmęczenie całym dniem,
• zmierzch i cienie, które zmieniają wygląd mieszkania,
• rozregulowany rytm dnia i nocy,
• dawne nawyki: o tej porze kiedyś wracało się z pracy i szykowało kolację,
• więcej zamieszania w domu, gdy wracają domownicy.

Jak łagodzić niepokój przed zmierzchem

Często łatwiej zapobiec niż uspokajać, gdy niepokój już narósł. Kilka sprawdzonych pomysłów:

W ciągu dnia

• Wyjdźcie na dwór, choćby na krótki spacer lub balkon. Światło dzienne i ruch pomagają lepiej spać i spokojniej przejść wieczór.
• Ważne i męczące sprawy planuj rano: wizyty, kąpiel, zakupy.
• Uważaj na długie drzemki późnym popołudniem.

Gdy zbliża się wieczór

• Zapal światło wcześniej, zanim zrobi się szaro, i zasłoń okna.
• Zmniejsz hałas: wycisz telewizor, poproś domowników o spokojniejsze powroty.
• Zaproponuj stały, spokojny rytuał: ciepły napój, ulubiona muzyka, przeglądanie albumu, masaż dłoni kremem.
• Daj zajęcie dla rąk: składanie prania, sortowanie guzików, wycieranie sztućców. Wiele osób uspokaja poczucie, że „coś robią”.
• Sprawdź podstawowe potrzeby: czy rodzic nie jest głodny, spragniony, czy nie potrzebuje do toalety, czy nic go nie boli.

Nie każdy wieczór da się „uratować”. Bywają dni lepsze i gorsze. To nie znaczy, że robisz coś źle.

Gdy rodzic próbuje wychodzić z domu

Chęć powrotu „do domu” może przerodzić się w próby wyjścia, także w nocy. To realne zagrożenie, bo osoba z demencją łatwo się gubi, nie zawsze umie podać adres i może być nieodpowiednio ubrana do pogody.

Co możesz zrobić już teraz:

• Zadbaj, żeby rodzic miał przy sobie dane kontaktowe: karteczkę w kieszeni płaszcza, opaskę lub zawieszkę z imieniem i numerem telefonu do bliskiej osoby.
• Miej aktualne zdjęcie rodzica w telefonie. W razie zaginięcia to bardzo pomaga.
• Zapamiętaj, w co rodzic jest ubrany w dni, gdy jest niespokojny.
• Poproś sąsiadów o czujność: jeśli zobaczą rodzica samego na ulicy, niech do Ciebie zadzwonią.
• Zabezpiecz drzwi w sposób bezpieczny, na przykład dzwonkiem lub czujnikiem otwarcia, który da znać, że ktoś wychodzi. Nie zamykaj rodzica samego na klucz, bo w razie pożaru czy innego zagrożenia nie będzie mógł wyjść.
• Zapytaj w ośrodku pomocy społecznej o dostępne formy wsparcia i opieki w Twojej okolicy.

Ważne: jeśli rodzic wyszedł i nie możesz go odnaleźć, natychmiast dzwoń pod 112. Nie czekaj, aż sam wróci, i nie szukaj przez wiele godzin na własną rękę. W przypadku osoby z demencją liczy się czas.

Kiedy porozmawiać z lekarzem

Prośby o powrót do domu i wieczorny niepokój są częstą częścią demencji. Porozmawiaj jednak z lekarzem, gdy:

• niepokój pojawił się nagle albo w krótkim czasie bardzo się nasilił,
• rodzic jest silnie splątany, ma gorączkę, jest nietypowo senny lub pobudzony,
• całe noce są nieprzespane, a rodzic chodzi po mieszkaniu do rana,
• niepokój prowadzi do agresji lub upadków,
• trudności zaczęły się po zmianie leków.

Nagła zmiana może mieć przyczynę, którą da się leczyć, na przykład infekcję, ból czy odwodnienie.

Wieczory z niespokojnym rodzicem są wyczerpujące. Jeśli czujesz, że nie masz już siły, możesz porozmawiać z kimś pod numerem 116 123.

Jeśli chcesz lepiej przygotować się na wieczorny niepokój, wędrowanie i inne trudne sytuacje, sięgnij po szkolenie Demencja u rodzica – jak się opiekować i nie stracić siebie. Możesz wracać do wybranych lekcji, kiedy ich potrzebujesz.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego osoba z demencją chce iść do domu, choć jest w domu?

Bo „dom” często oznacza dla niej uczucie, a nie adres: bezpieczeństwo, dzieciństwo albo czasy, gdy była potrzebna rodzinie. Choroba zaciera też nowsze wspomnienia, więc rodzic może nie rozpoznawać własnego mieszkania. Prośba o powrót bywa także sposobem na wyrażenie zmęczenia, lęku, bólu albo przytłoczenia hałasem. Dlatego lepiej odpowiedzieć na emocję, niż przekonywać, że już jest w domu.

Co odpowiedzieć, gdy mama z demencją chce wracać do domu?

Zamiast mówić „Przecież jesteś w domu”, zapytaj o ten dom, na przykład „Opowiedz mi o nim”. Nazwij uczucie, które słyszysz, i zapewnij mamę, że jest bezpieczna i że jesteś obok. Potem zaproponuj coś znajomego, jak herbatę, wspólne zajęcie albo krótki spacer. Mów spokojnie i nie zastawiaj drzwi, jeśli nie ma zagrożenia, bo to zwykle zwiększa opór.

Czym jest wieczorny niepokój u osoby z demencją?

To nasilenie niepokoju, zagubienia lub pobudzenia późnym popołudniem i wieczorem. Rodzic może wtedy chodzić po mieszkaniu, pakować rzeczy, płakać, złościć się albo prosić o powrót do domu. Przyczyną bywa zmęczenie, zmierzch i cienie, rozregulowany rytm dnia oraz dawne nawyki. Pomaga ruch i światło w ciągu dnia, wcześniejsze zapalanie świateł, cisza i stały, spokojny rytuał wieczorny.

Jak uspokoić osobę z demencją wieczorem?

Zapal światło, zanim zrobi się ciemno, zasłoń okna i wycisz dom. Zaproponuj spokojny rytuał, na przykład ciepły napój, ulubioną muzykę, przeglądanie zdjęć albo masaż dłoni. Daj zajęcie dla rąk, jak składanie prania. Sprawdź, czy rodzic nie jest głodny, spragniony i czy niczego nie potrzebuje. W ciągu dnia zadbaj o ruch na świeżym powietrzu i unikaj długich popołudniowych drzemek.

Co zrobić, gdy osoba z demencją wyszła z domu i zaginęła?

Natychmiast dzwoń pod numer 112 i podaj dane rodzica, opis wyglądu i ubrania oraz miejsce, w którym był widziany ostatni raz. Przygotuj aktualne zdjęcie. Nie czekaj, aż sam wróci, bo osoba z demencją łatwo się gubi i może nie umieć poprosić o pomoc. Zawiadom też sąsiadów i bliskich. Na przyszłość zadbaj, żeby rodzic miał przy sobie dane kontaktowe.

Czy zamykać drzwi na klucz, żeby rodzic z demencją nie wychodził?

Nie zamykaj rodzica samego w mieszkaniu na klucz, bo w razie pożaru lub innego zagrożenia nie będzie mógł wyjść. Bezpieczniejsze są rozwiązania, które dadzą Ci znać o wyjściu, na przykład dzwonek lub czujnik otwarcia drzwi. Warto też zadbać o kartkę z danymi kontaktowymi w kieszeni, aktualne zdjęcie i czujność sąsiadów. O dalszą pomoc zapytaj w ośrodku pomocy społecznej.