CWPCentrum Wiedzy Psychologicznej
Wszystkie tematy

Przewodnik dla specjalistów

Stosowana Analiza Zachowania (SAZ/ABA): ocena funkcjonalna, komunikacja i etyka

Stosowana analiza zachowania zaczyna się od pytania, po co występuje dane zachowanie, a nie od nagród i zakazów: najpierw definicja i pomiar, potem ocena funkcjonalna i hipoteza, a dopiero na końcu plan. Dobry plan zawsze uczy dziecko alternatywy, najczęściej skutecznego komunikatu, i opiera się na wzmacnianiu zachowań pożądanych z zaplanowanym przejściem do naturalnych konsekwencji. Całą pracę obowiązują zgoda opiekunów, asens dziecka, szacunek dla neuroróżnorodności i zasada najmniej restrykcyjnej procedury.

Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu teksty CWP o stosowanej analizie zachowania i układa je w kolejności, w jakiej zwykle przebiega praca: od mapy tematu i oceny funkcjonalnej, przez dobór wzmocnień i komunikację funkcjonalną, po etykę, zgodę i autonomię dziecka.

Każdy tekst odpowiada na jedno konkretne pytanie, więc można czytać po kolei albo od razu przejść do tego, które dotyczy Twojego przypadku. Autyzm nie jest tu traktowany jako choroba do wyleczenia, a celem pracy jest komunikacja, bezpieczeństwo i jakość życia dziecka.

Część 1

Od czego zacząć

Czym SAZ jest, a czym nie jest, w jakiej kolejności się jej uczyć i gdzie leżą granice kompetencji specjalisty.

  1. Stosowana Analiza Zachowania (SAZ/ABA) – od czego zacząć jako specjalista: ocena funkcjonalna i zachowania trudne

    Rodzic pyta, czy można wdrożyć SAZ, bo tak zaleciła poradnia — a Ty po spotkaniu w ciszy gabinetu wpisujesz w wyszukiwarkę „co to jest SAZ”. Przewodnik po dwuczęściowej ścieżce szkoleniowej: od oceny funkcjonalnej po pracę z zachowaniami trudnymi.

    8 min czytania

Część 2

Ocena funkcjonalna i wzmacnianie

Definicja operacyjna, wywiad, obserwacja ABC, cztery funkcje zachowania i hipoteza, a potem wzmocnienia, które działają i z których da się wyjść.

  1. Jak przeprowadzić ocenę funkcjonalną zachowania trudnego krok po kroku?

    Definicja operacyjna, wywiad funkcjonalny, obserwacja ABC, cztery funkcje zachowania, hipoteza i plan oparty na funkcji. Praktyczny przewodnik dla psychologa, pedagoga i terapeuty.

    9 min czytania

  2. Jak dobierać wzmocnienia, żeby dziecko nie pracowało tylko dla nagrody?

    Nagroda to nie to samo co wzmocnienie. Jak przeprowadzić ocenę preferencji, uniknąć sytości i opóźnień, a potem przejść do naturalnych wzmocnień, żeby dziecko nie zależało od naklejek.

    9 min czytania

Część 3

Komunikacja funkcjonalna

Jak zastąpić zachowanie trudne skutecznym komunikatem i kiedy sięgnąć po komunikację alternatywną i wspomagającą.

  1. Czym jest komunikacja funkcjonalna i jak jej uczyć dziecko?

    Zachowanie trudne bywa komunikatem. Jak działa trening komunikacji funkcjonalnej (FCT), jak dobrać formę komunikatu, uczyć go krok po kroku i przenieść do domu i szkoły.

    9 min czytania

  2. AAC w gabinecie – jak wprowadzić metody wspomagające komunikację krok po kroku

    Kiedy sięgać po AAC, jak dobrać system do konkretnego dziecka i jak poprowadzić pierwsze sesje, żeby dziecko i rodzina chcieli wracać do systemu, a nie porzucili go po kilku tygodniach.

    7 min czytania

Część 4

Etyka, zgoda i autonomia

Zgoda i asens, godność dziecka, nauka wyboru i odmowy, kryzys bez przymusu i sygnały nieetycznej praktyki.

  1. Jak pracować w SAZ etycznie: zgoda, godność i autonomia dziecka?

    Zgoda opiekunów i asens dziecka, godność, nauka wyboru i odmowy, najmniej restrykcyjna procedura, kryzys bez przymusu i sygnały nieetycznej praktyki. Praktyczny przewodnik dla specjalisty.

    8 min czytania

Szkolenia

Szkolenia: saz i aba

Pełna wiedza z certyfikatem i godzinami dydaktycznymi, w ramach subskrypcji.

Nurty i metody psychoterapii

Stosowana Analiza Zachowania (SAZ/ABA) – podstawy, ocena funkcjonalna i praca nad zachowaniem

Część 1 z 2-częściowej serii o SAZ: warsztatowe wprowadzenie dla psychologa, pedagoga i terapeuty — od behawioryzmu i etyki, przez systematyczny pomiar i pełny proces oceny funkcjonalnej (FBA, funkcje zachowania, operacje motywacyjne, ocena preferencji), po budowanie nowych umiejętności: kształtowanie, łańcuchowanie, podpowiedzi, fading, generalizację i utrzymanie efektów.

25 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencieZobacz szkolenie

Nurty i metody psychoterapii

Stosowana Analiza Zachowania (SAZ) — komunikacja funkcjonalna i praca z zachowaniami trudnymi

Część 2 z 2-częściowej serii o SAZ: od komunikacji funkcjonalnej (FCT, AAC, Verbal Behavior) i budowania umiejętności funkcjonalnych, przez pełny warsztat pracy z zachowaniami trudnymi (wygaszanie, wzmocnienie różnicujące, agresja, autoagresja, kryzys i deeskalacja) i programowanie nauczania (DTT, NET, kontrola bodźcowa), po systemy wzmacniania, specyfikę populacji, pracę z rodzicem i szkołą, self-management oraz projektowanie i ewaluację pełnego programu terapeutycznego.

40 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencieZobacz szkolenie

Protokoły

Gotowe materiały do pracy na sesji

Protokoły PDF do pobrania, jednorazowy zakup bez subskrypcji.

Protokół CWP: Dziecko i nastolatek w spektrum autyzmu

Scenariusz pracy psychologa z dzieckiem lub nastolatkiem w spektrum autyzmu i jego rodziną, po diagnozie albo przy uzasadnionym podejrzeniu. Zawiera pytania do rodziców i dziecka, profil sensoryczny, rozróżnienie meltdownu i shutdownu z planem na przeciążenie, pracę z maskowaniem, lękiem i zaburzeniami współwystępującymi, dorastanie, dostosowania szkolne (orzeczenie, IPET), 24 karty pracy, 10 winiet i jasne kryteria kierowania do psychiatry i innych specjalistów.

97 stron69 zł

Protokół CWP: Praca z dzieckiem w gabinecie: od konsultacji z rodzicem do zakończenia

Scenariusz całego procesu pracy psychologa z dzieckiem w wieku 3-12 lat i jego rodzicami: konsultacja z rodzicem bez dziecka, zgoda i władza rodzicielska (także przy rodzicach po rozstaniu), pierwsze spotkanie z dzieckiem, rozmowa przez zabawę, rysunek i metafory, ocena rozwojowa i kryteria kierowania do PPP, psychiatry dziecięcego, neurologa, logopedy i na badanie słuchu. Zawiera zasady tajemnicy wobec dziecka i informacji zwrotnej dla rodziców, współpracy ze szkołą, gotowe struktury sesji z dzieckiem, z rodzicami i wspólnych, plan zakończenia terapii, karty pracy dla rodziców i dzieci oraz postępowanie przy podejrzeniu krzywdzenia dziecka i myślach samobójczych.

109 stron69 zł

FAQ

Najczęściej zadawane pytania

To ta sama dziedzina. SAZ, czyli Stosowana Analiza Zachowania, to polska nazwa angielskiego Applied Behavior Analysis, a oba skróty funkcjonują w Polsce zamiennie. Różnice w praktyce wynikają z jakości i standardów pracy konkretnego specjalisty, a nie z nazwy.

Od oceny funkcjonalnej: definicji operacyjnej zachowania, wywiadu, obserwacji ABC i hipotezy o tym, po co zachowanie występuje. Dopiero z hipotezy wynika plan, który zmienia otoczenie, uczy alternatywy i wzmacnia zachowania pożądane.

Dostęp do przedmiotu lub aktywności, uwaga innych osób, ucieczka lub unik oraz wzmocnienie automatyczne. To samo zachowanie może pełnić różne funkcje u różnych dzieci, a nawet u tego samego dziecka w różnych sytuacjach.

To procedura SAZ, w której dziecko uczy się komunikatu przynoszącego ten sam skutek co zachowanie trudne, na przykład prośby o przerwę zamiast krzyku. Komunikat musi działać szybciej i pewniej niż zachowanie trudne, a wszyscy dorośli reagują na niego tak samo.

Nie, jeśli od początku planuje się przejście do naturalnych konsekwencji, takich jak spełniona prośba, wolny czas czy uznanie bliskich. Problem pojawia się wtedy, gdy sztuczne nagrody trwają bez końca i bez planu wyjścia.

Współczesna SAZ opiera się na zgodzie opiekunów, szacunku dla asensu dziecka, celach służących jakości życia i zasadzie najmniej restrykcyjnej procedury. Kary fizyczne, przymus, przytrzymywanie i izolacja nie są metodami terapii, a rodzic ma prawo pytać o cele, metody i dane.

Przy autoagresji, nagłej zmianie zachowania albo podejrzeniu bólu czy choroby dziecko powinien zobaczyć lekarz, bo przyczyny somatyczne mogą nasilać zachowania trudne. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Nie. Kursy nie nadają certyfikatu ani uprawnień terapeuty behawioralnego i nie zastępują superwizji. Porządkują wiedzę i dają narzędzia do pracy pod superwizją doświadczonego specjalisty.