Protokół CWP: Praca z dzieckiem w gabinecie: od konsultacji z rodzicem do zakończenia

Gdy oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, w sprawach bieżących każdy może działać samodzielnie, a o istotnych sprawach dziecka decydują wspólnie, przy braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. Ponieważ nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy systematyczna terapia jest sprawą istotną, bezpieczniej traktować ją jako taką: poinformować drugiego rodzica, poprosić o zgodę i zaprosić na konsultację. Inne zasady obowiązują przy zagrożeniu życia lub zdrowia dziecka. W sytuacjach spornych warto skonsultować się z prawnikiem.

Rodzice z władzą rodzicielską mają prawo wiedzieć, jak przebiega praca, jakie są postępy, wnioski i zalecenia. Szczegóły rozmów, zabaw i rysunków zostają między psychologiem a dzieckiem, bo bez tego dziecko przestaje mówić otwarcie. Psycholog uzgadnia z dzieckiem, co i jak przekaże rodzicom, i tłumaczy jego słowa na potrzeby, zamiast je cytować. Wyjątkiem jest zagrożenie bezpieczeństwa dziecka lub innych osób: wtedy rodzice lub odpowiednie instytucje muszą zostać poinformowani, a dziecko dowiaduje się o tym wcześniej.

Z małymi dziećmi rozmawia się głównie przez zabawę, rysunek i metafory. Psycholog podąża za zabawą dziecka, opisuje na głos, co dziecko robi, nazywa uczucia postaci i zadaje pytania figurce zamiast dziecku. Pomaga też eksternalizacja problemu, na przykład nadanie złości postaci i imienia, oraz proste miarki, takie jak termometr uczuć. Rysunek jest zaproszeniem do rozmowy, a nie testem: jego znaczenie najlepiej wyjaśnia samo dziecko.

Do poradni psychologiczno-pedagogicznej kieruje się przy trudnościach w nauce, wątpliwościach co do gotowości szkolnej i rozwoju intelektualnego oraz potrzebie wczesnego wspomagania lub kształcenia specjalnego. Do psychiatry dzieci i młodzieży przy dużym nasileniu objawów, braku poprawy, myślach samobójczych, samookaleczeniach, objawach psychotycznych, zaburzeniach odżywiania i w celu diagnozy ADHD lub spektrum autyzmu. Przy opóźnieniu mowy potrzebny jest logopeda i badanie słuchu, przy napadach lub utracie nabytych umiejętności pilna konsultacja lekarska.

Bardzo dużą. W wielu trudnościach dzieci, na przykład przy wybuchach złości, zachowaniach opozycyjnych czy lęku, najlepiej udokumentowane formy pomocy obejmują aktywny udział rodziców. Rodzice uczestniczą w regularnych spotkaniach, uczą się nowych sposobów reagowania, takich jak codzienny czas zabawy prowadzonej przez dziecko, konkretne docenianie, skuteczne polecenia czy ograniczanie ustępstw wobec lęku, i wykonują krótkie zadania między sesjami. Godzina terapii w tygodniu nie zastąpi zmian w codziennych interakcjach w domu.

Trzeba potraktować to poważnie, niezależnie od wieku dziecka. Psycholog pyta wprost i spokojnie o częstotliwość takich myśli, plan, wcześniejsze próby, samookaleczenia i dostęp do niebezpiecznych środków. Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoni się pod 112 lub jedzie na izbę przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrii dzieci i młodzieży. Przy myślach bez planu tego samego dnia informuje się rodziców, wspólnie przygotowuje plan bezpieczeństwa i organizuje pilną konsultację psychiatryczną. Dziecko i rodzice mogą korzystać z numerów 116 111 oraz 800 12 12 12.

Zakończenie powinno być zaplanowane, bo dla dziecka jest rozstaniem z ważnym dorosłym. Warto zapowiedzieć je na trzy, cztery spotkania przed końcem, często z przejściem na spotkania co dwa tygodnie, przejrzeć z dzieckiem jego rysunki i karty z początku pracy, przygotować książeczkę o tym, czego się nauczyło, i zakończyć rytuałem pożegnania. Rodzice dostają plan na trudniejsze okresy, czyli sygnały powrotu trudności, sprawdzone sposoby reagowania i termin spotkania kontrolnego, zwykle po dwóch, trzech miesiącach.