Protokół CWP: Zabawy terapeutyczne dla dzieci: 10 misji wspierających regulację emocji (6-11 lat)

Najłatwiej zacząć od postaci, a nie od dziecka. Historia bohatera, który przeżywa podobne trudności, pozwala mówić o emocjach z bezpiecznego dystansu. Potem warto przejść przez trzy kroki: pytania o bohatera, pytania o to, co działo się w zabawie, i dopiero na końcu lekkie pytanie „a jak jest u Ciebie?”, z prawem do odmowy. Pomaga wspólny język, na przykład pogoda w środku: słońce, deszcz, burza, mgła albo tęcza, gdy dziecko czuje dwie rzeczy naraz.

Dziecko potrzebuje nauczyć się rozpoznawać złość, zanim wybuchnie. W zabawie może ulepić wulkan z plasteliny, zaznaczyć na termometrze kolejne etapy narastania złości, odkryć swoje sygnały w ciele, takie jak zaciśnięte pięści czy gorąca twarz, i ułożyć plan schładzania z kilku sposobów wypróbowanych w gabinecie. Równie ważna jest praca z rodzicem: zauważanie wczesnych sygnałów, mówienie mało w czasie wybuchu i rozmowa dopiero po ostygnięciu emocji. Przy agresji zagrażającej bezpieczeństwu potrzebna jest konsultacja psychiatryczna.

Praca przez historię, postać i zabawę dobrze sprawdza się u dzieci w wieku wczesnoszkolnym i szkolnym, mniej więcej od 6 do 11 lat. Z młodszymi dziećmi, w wieku 6-8 lat, potrzeba więcej ruchu, krótszych etapów, pytań z wyborem i pacynki, przez którą łatwiej rozmawiać. Starsze dzieci, w wieku 9-11 lat, lepiej reagują na plany, eksperymenty i rolę eksperta, który testuje zabawy dla młodszych. Dziecko, które uważa zabawę za dziecinną, może dostać wersję z kodami, mapami albo światem dopasowanym do swojej pasji.

Dziecko potrzebuje prostych, prawdziwych informacji o tym, co się zmieni, a co zostanie stałe, i powtarzanego wiele razy zapewnienia, że rozstanie rodziców nie jest jego winą. W zabawie pomaga metafora nowego lądu: dziecko rysuje starą wyspę, pakuje do plecaka to, co zabiera ze sobą, także niewidzialne rzeczy, jak miłość obojga rodziców, i odkrywa nowe miejsce po kawałku. Rodzice nie powinni wypytywać dziecka o drugiego rodzica ani przekazywać przez nie wiadomości.

Niechęć do zabawy jest informacją, a nie oporem do przełamania. Może wynikać z lęku przed nowym dorosłym, wstydu, zmęczenia, poczucia, że zabawa jest dziecinna, albo z tego, że temat jest zbyt bliski. Pomaga zwolnienie tempa, zabawa prowadzona przez terapeutę, któremu dziecko może się przyglądać, rola eksperta dla starszych dzieci i powrót do bezpieczniejszego tematu. Jeśli dziecko przez kilka spotkań odmawia każdej formy zabawy, warto przenieść treść do rozmowy, rysunku przy stole albo gier z zasadami.

Tak. W grupie 4-8 dzieci, na przykład w świetlicy, na zajęciach w szkole albo na Treningu Umiejętności Społecznych, wiele zabaw działa bardzo dobrze, a dzieci widzą, że inni mają podobne trudności. Potrzebne są wspólne zasady grupy, rotacyjne role, krótkie etapy i ostrożność przy tematach osobistych, takich jak strata czy sytuacja w rodzinie, które lepiej omawiać indywidualnie. Pytania o życie dziecka zadaje się całej grupie, nigdy wywołując konkretną osobę.

Gdy trudności są bardzo nasilone i obejmują wiele obszarów życia, gdy podejrzewa się ADHD, spektrum autyzmu lub specyficzne trudności w uczeniu się, gdy lęk uniemożliwia chodzenie do szkoły, pojawiają się natręctwa, dziecko nie mówi poza domem albo ma objawy po traumatycznym zdarzeniu. Pilnej pomocy wymagają myśli samobójcze, samookaleczenia i podejrzenie krzywdzenia dziecka. Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoni się pod 112, a dziecko i rodzice mogą korzystać z numerów 116 111 oraz 800 12 12 12.