Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ

Protokół diagnostyczny · PDF do pobrania

Protokół CWP: Praca z poczuciem winy i wstydu

Ustrukturyzowany scenariusz pracy z klientem z przewlekłym poczuciem winy lub wstydu: mapa problemu, pogłębienie (rozróżnienie winy i wstydu, odpowiedzialność i nadmierna odpowiedzialność, samokaranie, naprawienie szkody, profile), plan pracy z diagramem odpowiedzialności i samowspółczuciem, gotowa struktura sesji, karta pracy między sesjami i plan zapobiegania nawrotom.

99 stron format PDF, pobranie bez konta

Darmowy fragment PDF

Podaj adres e-mail, a plik pobierzesz od razu na tej stronie.

Protokół CWP: Praca z poczuciem winy i wstydu

Pełna wersja

69 zł

płatność jednorazowa, bez subskrypcji

  • 99 stron PDF do druku
  • struktura sesji 50-60 minut, dziennik winy i wstydu i karta odpowiedzialności
  • bez konta i subskrypcji: link na e-mail działa 30 dni, plik zostaje u Ciebie

Masz opłacony plan Specjalista? Po zalogowaniu cena pakietu to 62,10 zł. Zaloguj sięNie masz planu Specjalista? Zobacz plan Specjalista

Dla kogo

Dla kogo jest ten materiał

Adresaci materiału

Materiał jest przeznaczony dla psychologów i psychoterapeutów w ramach ich kompetencji zawodowych.

Czego materiał nie zastępuje

To materiał pomocniczy, nie zastępuje oceny klinicznej ani odpowiedzialności prowadzącego specjalisty.

Co zawiera

Struktura materiału

Pełna wersja ma 99 stron. Spis treści i pierwsze strony zobaczysz w darmowym fragmencie, bez zakładania konta.

Pytania o materiał? Napisz na kontakt@cwp.edu.pl.

Pełna wersja

69 zł

  • 99 stron PDF do druku
  • struktura sesji 50-60 minut, dziennik winy i wstydu i karta odpowiedzialności
  • bez konta i subskrypcji: link na e-mail działa 30 dni, plik zostaje u Ciebie

Płacisz raz. Imię i nazwisko trafią na znak wodny w pliku, a link do pobrania przyjdzie na podany adres e-mail.

Masz opłacony plan Specjalista? Po zalogowaniu cena pakietu to 62,10 zł. Zaloguj sięNie masz planu Specjalista? Zobacz plan Specjalista

W praktyce

Jak pracować z tym protokołem

Ten protokół jest dla klienta, który od dawna nosi w sobie poczucie winy albo wstydu i nie potrafi go odłożyć, nawet gdy sytuacja dawno minęła. Część osób bierze na siebie odpowiedzialność za cudze decyzje, inne karzą się za realny błąd latami po tym, jak go naprawiły.

Pierwsze sesje poświęcasz rozróżnieniu obu emocji. Wina dotyczy czynu i zwykle podpowiada naprawę. Wstyd dotyczy całej osoby i każe się schować. Klienci często używają tych słów zamiennie, więc dopytaj, co dokładnie czują i co mają ochotę wtedy zrobić.

Jak pracować z poczuciem winy, gdy klient bierze na siebie za dużo?

Pomocny jest diagram odpowiedzialności z modułu 4: klient rozpisuje na nim wszystkie osoby i okoliczności, które miały wpływ na zdarzenie, i dopiero na końcu zaznacza własny udział. Rysujecie go razem na sesji. Zwykle wtedy pierwszy raz widać, że część ciężaru należy do innych albo do przypadku.

Karty pracy i ćwiczenia z modułu 6 klient wypełnia w domu, gdy pojawi się fala winy albo wstydu: co się wydarzyło, co sobie powiedział, co powiedziałby bliskiej osobie w takiej samej sytuacji. Ta ostatnia kolumna otwiera drogę do samowspółczucia, którą potem pogłębiacie na sesji.

Gdy wina dotyczy realnej krzywdy, nie przekonuj klienta, że nic się nie stało. Lepiej zapytać, co już zrobił, żeby naprawić szkodę, i czy coś jeszcze jest możliwe. Samokaranie bez końca nie naprawia relacji, a naprawa ma swój koniec.

Unikaj szybkiego pocieszania przy wstydzie. Klient, który wstydzi się czegoś po raz pierwszy wypowiedzianego na głos, potrzebuje najpierw spokojnej reakcji, a dopiero potem rozmowy o znaczeniu. Uważaj też na własne słowa oceny, nawet życzliwe.

Wstyd i wina bywają objawem depresji albo skutkiem traumy. Gdy klient mówi o tym, że nie zasługuje na życie, oceniasz ryzyko samobójcze na tej samej sesji; przy bezpośrednim zagrożeniu dzwonisz pod 112, a numer 116 123 klient dostaje na kartce. Skieruj do terapeuty traumy, gdy wstyd wiąże się z doświadczeniem przemocy.

Masz pacjenta z…?

Protokół, szkolenia i artykuł w jednym pakiecie

Pełna wersja

69 zł

  • 99 stron PDF do druku
  • struktura sesji 50-60 minut, dziennik winy i wstydu i karta odpowiedzialności
  • bez konta i subskrypcji: link na e-mail działa 30 dni, plik zostaje u Ciebie

Fragment pokazuje układ materiału. Pełna wersja to cały plik, gotowy do druku.

Masz opłacony plan Specjalista? Po zalogowaniu cena pakietu to 62,10 zł. Zaloguj sięNie masz planu Specjalista? Zobacz plan Specjalista

Pytania

Najczęściej zadawane pytania

Poczucie winy dotyczy zachowania, a wstyd dotyczy całej osoby. Wina mówi „zrobiłem coś złego”, wstyd mówi „jestem zły”. Poczucie winy bywa konstruktywne, bo motywuje do przeprosin i naprawienia szkody. Wstyd częściej prowadzi do ukrywania się, wycofania i ataku na siebie, bo dotyka poczucia wartości. W pracy z klientem to rozróżnienie jest kluczowe, bo inaczej pracuje się z winą adekwatną do sytuacji, a inaczej z przewlekłym wstydem wyniesionym z przeszłości.

Ciągłe poczucie winy często ma źródło w dzieciństwie, na przykład gdy dziecko słyszało, że odpowiada za emocje dorosłych, było obwiniane za konflikty w domu albo musiało przejmować rolę opiekuna. Utrwala się wtedy nadmierna odpowiedzialność: przekonanie, że to ode mnie zależy, czy innym jest dobrze. Przewlekła wina towarzyszy też często depresji, zaburzeniom lękowym i doświadczeniom traumatycznym. Osoba czuje się winna nawet tam, gdzie nie miała realnego wpływu na sytuację.

Z poczuciem winy pracuje się najlepiej, sprawdzając, czy jest ono adekwatne. Jeśli naprawdę się kogoś skrzywdziło, pomaga wzięcie odpowiedzialności, przeprosiny i naprawienie szkody tam, gdzie to możliwe. Jeśli wina jest nadmierna, warto przyjrzeć się, ile faktycznie zależało od danej osoby, a ile od innych ludzi i okoliczności. Pomaga też samowspółczucie, czyli traktowanie siebie z taką życzliwością, z jaką potraktowałoby się przyjaciela w podobnej sytuacji.

Diagram odpowiedzialności, zwany też wykresem kołowym odpowiedzialności, to technika poznawcza, w której klient wypisuje wszystkie osoby i czynniki, które przyczyniły się do danego zdarzenia, a następnie dzieli między nie „tort” odpowiedzialności. Własną część przypisuje się na końcu. Klienci z nadmiernym poczuciem winy często odkrywają, że ich realny udział był znacznie mniejszy, niż czuli. Technika nie służy zdejmowaniu odpowiedzialności, tylko jej urealnieniu.

Wstyd słabnie, gdy zostaje nazwany i wypowiedziany w bezpiecznej relacji, bo żywi się ukrywaniem i milczeniem. Pomaga rozpoznawanie sytuacji, które go uruchamiają, oraz oddzielanie tego, co się zrobiło lub co się wydarzyło, od oceny siebie jako człowieka. Ważną rolę odgrywa samowspółczucie i zauważanie, że trudne doświadczenia są wspólne wielu ludziom. W pracy terapeutycznej ogromne znaczenie ma sama postawa specjalisty: akceptująca, nieoceniająca i spokojna.

Samokaranie to wzorzec, w którym człowiek po błędzie lub w poczuciu winy odbiera sobie przyjemności, odpoczynek, bliskość czy sukces, jakby musiał „odpokutować”. Może przybierać formę surowej krytyki, przepracowywania się, zaniedbywania siebie, a w poważniejszych przypadkach samookaleczeń. Samokaranie nie naprawia szkody, a jedynie podtrzymuje cierpienie. Jeśli pojawiają się samookaleczenia lub myśli samobójcze, pomoc jest dostępna pod numerami 116 123, 800 70 2222, a w nagłym zagrożeniu 112.

Tak, wstyd bardzo często towarzyszy doświadczeniom traumatycznym, zwłaszcza przemocy, wykorzystania czy zaniedbania w dzieciństwie. Osoby, które doświadczyły krzywdy, nierzadko obwiniają siebie i czują, że są „zepsute” lub gorsze, choć to nie one ponoszą odpowiedzialność. Taki wstyd może utrzymywać się latami i utrudniać szukanie pomocy. Praca z nim wymaga delikatności i często specjalistycznego przygotowania; temat szerzej omawia szkolenie CWP „Praca ze wstydem po traumie: metody terapeutyczne”.

Gotowy scenariusz dla psychologów zawiera „Protokół CWP: Praca z poczuciem winy i wstydu”. Prowadzi przez mapę problemu i pogłębienie: rozróżnienie winy i wstydu, odpowiedzialność i nadmierną odpowiedzialność, samokaranie, naprawienie szkody oraz profile klientów. Zawiera też plan pracy z diagramem odpowiedzialności i samowspółczuciem, gotową strukturę sesji, kartę pracy między sesjami i plan zapobiegania nawrotom. Protokół porządkuje pracę, nie zastępując oceny klinicznej specjalisty.