CWPCentrum Wiedzy Psychologicznej

Jak powiedzieć dziecku o raku mamy lub taty – rozmowa, codzienność i emocje dziecka w czasie choroby

Spokojny, praktyczny przewodnik dla rodziców w czasie choroby nowotworowej: jak powiedzieć dziecku o diagnozie, jak odpowiadać na trudne pytania, jak przeprowadzić rodzinę przez leczenie i jak zadbać przy tym o siebie.

Godziny dydaktyczne
15 godz.
Poziom
Podstawowy
Program
28 lekcji
Jak powiedzieć dziecku o raku mamy lub taty – rozmowa, codzienność i emocje dziecka w czasie choroby

Jak powiedzieć dziecku o raku mamy lub taty, żeby nie skłamać, nie przestraszyć i nie zostawić go samego z domysłami? Najkrócej: prawdziwym słowem, w spokojnej chwili, krótko i na miarę wieku, z trzema zdaniami, które każde dziecko potrzebuje usłyszeć. Rakiem nie można się zarazić, to nie jest niczyja wina i zawsze będzie ktoś, kto się Tobą zajmie. Ten kurs prowadzi Cię przez taką rozmowę krok po kroku, z gotowymi zdaniami osobno dla przedszkolaka, dziecka w wieku szkolnym i nastolatka.

Kurs powstał z myślą o rodzicach, w których domu pojawił się nowotwór: o mamie z rakiem piersi, o tacie w trakcie leczenia, o partnerze lub partnerce, którzy nagle muszą udźwignąć dom i dzieci. Pokazujemy, co dziecko widzi i słyszy, zanim ktokolwiek mu powie, dlaczego prawda dopasowana do wieku chroni je lepiej niż milczenie i jak przygotować się do rozmowy razem z bliską osobą. Osobne lekcje poświęcamy najtrudniejszym pytaniom dzieci, takim jak „czy umrzesz?”, „czy to przeze mnie?” i „czy ja też zachoruję?”.

Dużo miejsca zajmuje codzienność w czasie leczenia. Dowiesz się, jak przygotować dziecko na pobyt rodzica w szpitalu, na zmęczenie i gorsze dni, na utratę włosów i bliznę po operacji, jak rozmawiać z wychowawcą, jak przyjmować pomoc rodziny i jak zachować w domu miejsce na zabawę i radość. Podpowiadamy, jakie reakcje dziecka są w tej sytuacji zrozumiałe, a kiedy warto poszukać pomocy psychologa, i gdzie jej szukać.

Ostatni moduł jest dla Ciebie: dla chorego rodzica, który zmaga się z lękiem i poczuciem winy, i dla zdrowego rodzica, który niesie podwójny ciężar. Kończymy czasem po leczeniu i rozmową z dzieckiem o lęku przed nawrotem. Do kursu dołączyliśmy osiem materiałów do wydruku, między innymi scenariusz pierwszej rozmowy, tabelę trudnych pytań z przykładowymi odpowiedziami, wzór wiadomości do wychowawcy, plan tygodnia i checklistę sygnałów, że dziecko potrzebuje wsparcia specjalisty.

Najczęściej zadawane pytania

Powiedz to w spokojnej chwili, krótko i prawdziwym słowem: „Mama ma chorobę, która nazywa się rak piersi. Lekarze będą ją leczyć”. Dopasuj szczegóły do wieku dziecka, a potem powiedz trzy ważne rzeczy: rakiem nie można się zarazić, to nie jest niczyja wina i zawsze ktoś się dzieckiem zajmie. Zaproś do pytań i zakończ rozmowę czymś zwyczajnym, na przykład wspólną zabawą albo kolacją.

Zwykle lepiej powiedzieć. Dzieci szybko wyczuwają napięcie w domu, a gdy nikt im nic nie wyjaśnia, same wymyślają wytłumaczenia, często gorsze od prawdy, na przykład że to ich wina. Prawda podana spokojnie i na miarę wieku daje dziecku oparcie i zaufanie do rodziców. Nie musisz mówić wszystkiego naraz ani podawać szczegółów medycznych. Wystarczy nazwać chorobę, opisać zmiany w codzienności i odpowiadać na pytania.

Nie unikaj pytania i nie obiecuj, że na pewno nic się nie stanie. Powiedz to, co wiesz teraz: że lekarze mają plan leczenia, że to leczenie ma pomóc wyzdrowieć i że robisz wszystko, co zalecają. Obiecaj to, co możesz obiecać: że będziesz mówić prawdę, powiesz, jeśli coś się zmieni, i że dziecko zawsze będzie miało kogoś, kto się nim zajmie. Młodszemu dziecku wystarczy krótka wersja i przytulenie.

Z dzieckiem w wieku 3-6 lat rozmawiaj krótko, prostymi słowami i wiele razy po trochu. Mów o tym, co dziecko zobaczy: że mama jedzie do szpitala, będzie zmęczona, może stracić włosy. Wyjaśnij, że rak to nazwa choroby, a nie zwierzę. Przedszkolaki przeżywają trudne sprawy przez zabawę i rysunek, więc zabawa w szpital czy wspólna książeczka o chorobie rodzica często pomaga bardziej niż długa rozmowa.

Szczerze, prawie jak z dorosłym, ale bez obciążania go wszystkimi swoimi lękami. Powiedz, jaka to choroba i jakie leczenie jest zaplanowane, uprzedź, że w internecie znajdzie wiele historii, które nie dotyczą Waszej sytuacji, i zaproś do pytań. Uszanuj jego prywatność i zapytaj, komu chce powiedzieć. Jeśli nie chce rozmawiać, nie naciskaj. Rozmowy w samochodzie, na spacerze albo krótka wiadomość często działają lepiej niż poważna rozmowa przy stole.

Powiedz o tym wcześniej, zanim dziecko zobaczy zmianę. Wyjaśnij prosto, że mocne leki niszczą chore komórki i przy okazji te, z których rosną włosy, i że po leczeniu włosy odrosną. Pomaga stopniowe skracanie włosów, wspólne wybieranie chusty lub czapki i zgoda na różne reakcje dziecka, także śmiech albo smutek. Zapytaj dziecko, czego potrzebuje, ale pamiętaj, że to również Twoje ciało i Twój komfort.

Gdy trudności trwają dłużej niż kilka tygodni i nie słabną: dziecko się wycofuje, przestaje chodzić do szkoły, stale jest smutne, ma silne lęki, kłopoty ze snem albo przejmuje obowiązki dorosłego. Pomocy szukaj w poradni psychologiczno-pedagogicznej, u psychologa szkolnego, u psychoonkologa w ośrodku, w którym leczy się rodzic, albo u lekarza rodzinnego. Jeśli dziecko mówi o śmierci lub robi sobie krzywdę, reaguj pilnie, a przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Dla rodziców, którzy sami chorują na nowotwór albo których partner lub partnerka jest w trakcie leczenia, a w domu są dzieci w wieku przedszkolnym, szkolnym lub nastoletnim. Przyda się też dziadkom i bliskim, którzy pomagają w opiece. Nie potrzebujesz wiedzy medycznej ani psychologicznej. Kurs nie zawiera porad medycznych i nie zastępuje pomocy psychologa ani zespołu leczącego, pomaga za to spokojnie rozmawiać z dzieckiem i przejść przez codzienność w czasie choroby.

Czego się nauczysz

  • Wiesz, jak powiedzieć dziecku o raku mamy lub taty prawdziwym słowem, spokojnie i na miarę jego wieku
  • Rozumiesz, co dziecko widzi i słyszy, zanim ktoś mu powie, i dlaczego domysły są dla niego trudniejsze niż prawda
  • Masz plan pierwszej rozmowy i umiesz przekazać trzy najważniejsze komunikaty: to nie jest zaraźliwe, to nie jest niczyja wina, zawsze ktoś się Tobą zajmie
  • Znasz gotowe zdania dla dziecka w wieku 3-6 lat, 7-11 lat i dla nastolatka
  • Potrafisz odpowiedzieć na pytania „czy umrzesz?”, „czy to przeze mnie?” i „czy ja też zachoruję?” szczerze, bez kłamstwa i bez straszenia
  • Wiesz, jak przygotować dziecko na szpital, skutki leczenia, utratę włosów i bliznę po operacji
  • Umiesz zorganizować codzienność w czasie leczenia: rutynę, pomoc bliskich, kontakt ze szkołą i czas z chorym rodzicem
  • Rozpoznajesz, które reakcje dziecka są zrozumiałe, a kiedy warto szukać pomocy psychologa
  • Wiesz, jak chronić dziecko przed przejmowaniem roli dorosłego
  • Wiesz, gdzie szukać wsparcia dla siebie i jak rozmawiać z dzieckiem po zakończeniu leczenia

Dla kogo jest to szkolenie

  • Mamy i ojcowie, którzy usłyszeli diagnozę nowotworu i zastanawiają się, jak powiedzieć o tym dzieciom
  • Partnerzy i partnerki osoby chorej, którzy wspierają dzieci i jednocześnie dźwigają dom w czasie leczenia
  • Rodzice dzieci w wieku przedszkolnym, szkolnym i nastoletnim, którzy chcą wiedzieć, jak rozmawiać z każdym z nich
  • Dziadkowie, ciocie i inni bliscy, którzy opiekują się dziećmi w czasie choroby rodzica i chcą mówić spójnie z rodzicami

Czego to szkolenie nie daje

Piszemy to wprost, żebyś nie musiał lub nie musiała zgadywać. Szkolenie doskonalące ma granice — poniżej te, które dotyczą tego materiału.

  • Porad medycznych, kurs nie mówi o leczeniu, lekach ani rokowaniach, pytania o chorobę i leczenie kieruj zawsze do zespołu leczącego
  • Terapii ani pomocy psychologicznej, kurs pomaga rozmawiać z dzieckiem i rozpoznać sygnały, przy których warto skonsultować się z psychologiem lub psychoonkologiem, ale nie zastępuje ich pomocy
  • Pomocy w sytuacji kryzysowej, gdy dziecko mówi o śmierci lub robi sobie krzywdę, dzwoń pod 116 111 lub 800 12 12 12, gdy Ty nie dajesz rady, pod 116 123 lub 800 70 2222, a w nagłym zagrożeniu życia pod 112

Program szkolenia

28 lekcji w 7 modułach. Lekcje oznaczone jako otwarte obejrzysz bez zakładania konta.

Moduł 1

Diagnoza w domu: co się dzieje z rodziną w pierwszych tygodniach

Moduł 2

Jak powiedzieć dziecku

  • Pierwsza rozmowa krok po kroku: słowo „rak”, nie „mama jest trochę chora”, i trzy rzeczy, które dziecko musi usłyszeć32 min
  • Dziecko 3-6 lat: proste słowa, zabawa, rysunek, krótkie rozmowy i gotowe zdania34 min
  • Dziecko 7-11 lat: pytania o chorobę i leczenie, poczucie wpływu i gotowe zdania34 min
  • Nastolatek: szczerość, prywatność, internet i co robić, gdy „nie chce gadać”35 min
Moduł 3

Najtrudniejsze pytania dzieci

  • „Czy umrzesz?”: jak odpowiadać szczerze, nie kłamiąc i nie strasząc32 min
  • „Czy to przeze mnie?” i magiczne myślenie dzieci33 min
  • „Czy ja też zachoruję?”, „Czy babcia też?”: lęk o siebie i bliskich32 min
  • Pytania, które padają w najmniej odpowiednim momencie, i co zrobić, gdy nie znasz odpowiedzi30 min
Moduł 4

Leczenie, które dziecko widzi

  • Szpital, wizyty i nieobecności rodzica: jak przygotować dziecko i utrzymać kontakt32 min
  • Zmęczenie, nudności i gorsze dni: jak tłumaczyć skutki leczenia bez szczegółów medycznych30 min
  • Zmiany w wyglądzie: utrata włosów, blizna po operacji piersi, chusta i peruka30 min
  • Odwiedziny w szpitalu: czy zabierać dziecko i jak je przygotować31 min
Moduł 5

Codzienność w czasie leczenia

  • Rutyna, która daje bezpieczeństwo: co zostawić bez zmian, a z czego zrezygnować32 min
  • Szkoła i przedszkole: co i jak powiedzieć wychowawcy, co dziecko chce, a czego nie chce, by wiedzieli inni33 min
  • Pomoc rodziny i znajomych: jak ją przyjmować i organizować, żeby dziecko nie czuło się „przekazywane z rąk do rąk”33 min
  • Radość, zabawa i normalne dzieciństwo w trudnym czasie; czas tylko z chorym rodzicem31 min
Moduł 6

Reakcje dziecka: co jest normalne, a kiedy szukać pomocy

  • Emocje dziecka w czasie choroby rodzica: lęk, złość, smutek, wstyd, ulga32 min
  • Cofanie się w rozwoju, kłopoty ze snem i w szkole29 min
  • Dziecko „za grzeczne” i przejmowanie roli dorosłego: jak nie obciążyć dziecka ponad siły31 min
  • Kiedy szukać pomocy psychologa dla dziecka: sygnały, gdzie szukać i jak rozmawiać z dzieckiem o wizycie32 min
Moduł 7

Rodzic też potrzebuje wsparcia

  • Chory rodzic: lęk, poczucie winy wobec dzieci, zmęczenie i prawo do gorszych dni32 min
  • Zdrowy rodzic: dwa etaty, lęk o partnera, samotność i związek w czasie choroby30 min
  • Gdzie szukać pomocy dla siebie: psychoonkolog, psycholog, grupy wsparcia i bliscy31 min
  • Po zakończeniu leczenia: powrót do „normalności”, lęk przed nawrotem i rozmowa z dzieckiem39 min

Materiały do pobrania

Arkusze i protokoły do wykorzystania w gabinecie. Lista informacyjna — pliki otwierają się przy lekcji, w planie Specjalista.

  • Scenariusz pierwszej rozmowy z dzieckiemPDF
  • Gotowe zdania na start według wieku dzieckaPDF
  • Trudne pytania dzieci i możliwe odpowiedziPDF
  • Jak przygotować dziecko na zmiany w wyglądzie mamy lub tatyPDF
  • Plan tygodnia w czasie leczeniaPDF
  • Informacja dla wychowawcy lub nauczycielaPDF
  • Sieć wsparcia rodzinyPDF
  • Sygnały, że dziecko potrzebuje pomocy specjalistyPDF

Pytania o dostęp i certyfikat

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Imię i nazwisko wraz z tytułem zawodowym, tytuł szkolenia, liczba godzin dydaktycznych, data wystawienia, numer dokumentu oraz klauzula o zakresie, jaki certyfikat potwierdza. Dane są zamrażane w chwili wystawienia — późniejsza zmiana tytułu szkolenia nie zmienia dokumentu, który już masz.

Tak. Pierwsza lekcja każdego szkolenia jest otwarta bez logowania. Po założeniu darmowego konta dostajesz dodatkowo trzy pełne szkolenia oraz cały blog.

Powiązane szkolenia

Przeczytaj także

W abonamencie

7 dni za darmo

Przetestuj 7 dni za darmo