Przejdź do treści
CENTRUM WIEDZY PSYCHOLOGICZNEJ

Terapeuta środowiskowy dzieci i młodzieży — pierwszy rok pracy

Wizyta domowa, ocena ryzyka w terenie i współpraca z MOPS, kuratorem i szkołą — od pierwszego kontaktu po zamknięcie sprawy.

Godziny dydaktyczne
13 godz.
Poziom
Średniozaawansowany
Program
77 lekcji
Terapeuta środowiskowy dzieci i młodzieży — pierwszy rok pracy

Praca terapeuty środowiskowego zaczyna się tam, gdzie kończy się gabinet — w progu cudzego mieszkania, często bez wcześniejszej selekcji zgłoszenia i bez możliwości odwołania wizyty z powodu bałaganu czy kryzysu w domu. Osoby po studiach psychologicznych albo pedagogicznych trafiają na to stanowisko w MOPS, GOPS, PCPR, ośrodku wsparcia rodziny albo w organizacji pozarządowej i zwykle nie mają punktu odniesienia: to zawód na styku psychologii, pracy socjalnej i interwencji kryzysowej, którego nikt formalnie nie uczy w toku studiów.

Szkolenie prowadzi przez pierwszy rok tej pracy w kolejności, w jakiej naprawdę się pojawia. Zaczyna od roli i granic kompetencji terapeuty środowiskowego, przechodzi przez wejście w środowisko rodziny i ocenę własnego bezpieczeństwa w terenie, wywiad środowiskowy i rozpoznawanie zaniedbania, przemocy i uzależnienia w rodzinie, współpracę z MOPS, kuratorem, szkołą i zespołem interdyscyplinarnym, interwencję kryzysową poza gabinetem, techniki pracy z dzieckiem i całym systemem rodzinnym w warunkach domowych, dokumentację i tajemnicę zawodową w terenie, a kończy na obciążeniu tej pracy — wypaleniu specyficznym dla terenu i budowaniu własnych granic.

Po modułach podstawowych szkolenie prowadzi przez moduły pogłębiające, studia przypadków, populacje szczególne i aktualne przepisy, a każdą część można sprawdzić w ćwiczeniach z kluczem odpowiedzi i quizach powtórkowych. Nie zastępuje superwizji, nie uprawnia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego ani nie daje uprawnień do orzekania czy diagnozy klinicznej — to warsztat metodyczny dla osoby, która już ma tę pracę i potrzebuje struktury na pierwsze miesiące.

Czego się nauczysz

  • Przygotujesz i przeprowadzisz pierwszą wizytę domową, wiedząc, na co patrzeć w pierwszych 15 minutach
  • Ocenisz ryzyko przed wizytą i będziesz wiedzieć, kiedy pracować w duecie, a kiedy przerwać wizytę
  • Rozpoznasz zaniedbanie, przemoc domową i wpływ uzależnienia rodzica na dziecko oraz udokumentujesz obserwacje w sposób, który wytrzyma kontrolę
  • Poprowadzisz współpracę z MOPS/GOPS/PCPR, kuratorem, szkołą i zespołem interdyscyplinarnym bez naruszania granic poufności
  • Podejmiesz decyzję o interwencji kryzysowej w terenie i udokumentujesz ją zgodnie z procedurą
  • Zbudujesz plan pracy z rodziną z jasnymi celami i kryterium zamknięcia sprawy
  • Rozpoznasz specyfikę własnego wypalenia w pracy terenowej i ustalisz stałe procedury bezpieczeństwa
  • Dostosujesz pracę w terenie do populacji szczególnych: niemowlęcia w domu, dziecka z niepełnosprawnością, rodziny z doświadczeniem migracji oraz rodzica z zaburzeniem psychicznym lub niepełnosprawnością intelektualną
  • Rozróżnisz ścieżki zawiadomienia (sąd rodzinny, organy ścigania, Niebieska Karta, standardy ochrony małoletnich) i pokierujesz dziecko na właściwy poziom opieki psychologicznej i psychiatrycznej

Dla kogo jest to szkolenie

  • Psycholodzy i pedagodzy rozpoczynający pracę w MOPS, GOPS, PCPR lub ośrodku wsparcia rodziny
  • Terapeuci środowiskowi i asystenci rodziny w pierwszym roku pracy terenowej
  • Pracownicy organizacji pozarządowych prowadzący pracę z rodziną w środowisku domowym
  • Superwizorzy i koordynatorzy zespołów wdrażający nowych terapeutów środowiskowych

Czego to szkolenie nie daje

Piszemy to wprost, żebyś nie musiał lub nie musiała zgadywać. Szkolenie doskonalące ma granice — poniżej te, które dotyczą tego materiału.

  • Szkolenie nie uprawnia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego ani nie zastępuje wymogów formalnych zatrudnienia w OPS/PCPR
  • Nie jest superwizją kliniczną ani jej substytutem
  • Nie uprawnia do diagnozy klinicznej ani orzekania — to warsztat metodyczny pracy terenowej
  • Nie zawiera procedur prawnych specyficznych dla każdej gminy — lokalne zarządzenia i zakresy obowiązków trzeba sprawdzić we własnej placówce
  • Nie jest kursem kwalifikacyjnym wymaganym do zatrudnienia na stanowisku terapeuty środowiskowego w ośrodku środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży; aktualne wymagania sprawdź u pracodawcy

Program szkolenia

77 lekcji w 24 modułach. Lekcje oznaczone jako otwarte obejrzysz bez zakładania konta.

Moduł 1

Rola terapeuty środowiskowego

Moduł 2

Wejście w środowisko rodziny

  • Pierwsza wizyta domowa — przygotowanie, kontrakt, na co patrzeć w pierwszych 15 minutach4 min
  • Bezpieczeństwo własne w terenie — ocena ryzyka przed wizytą, zasady wyjścia z sytuacji niebezpiecznej, praca w duecie3 min
  • Budowanie przymierza w nieformalnym otoczeniu — różnice względem gabinetu4 min
  • Praca z rodziną, która nie chce współpracy (rodziny „trudne”, przymus formalny a dobrowolność)4 min
Moduł 3

Diagnoza systemowa w warunkach domowych

  • Wywiad środowiskowy — struktura, obszary, czego nie zobaczysz w gabinecie4 min
  • Rozpoznawanie zaniedbania — kryteria, poziomy nasilenia, dokumentowanie obserwacji4 min
  • Rozpoznawanie przemocy domowej — sygnały u dziecka i w systemie rodzinnym, procedura Niebieskiej Karty14 min
  • Rozpoznawanie uzależnienia w rodzinie i jego wpływu na dziecko (parentyfikacja, DDA)4 min
Moduł 4

Współpraca międzyinstytucjonalna

  • Współpraca z MOPS/GOPS/PCPR — obieg informacji, granice poufności14 min
  • Współpraca z kuratorem sądowym i sądem rodzinnym3 min
  • Współpraca ze szkołą — pedagog, wychowawca, informacja zwrotna3 min
  • Zespół interdyscyplinarny i grupa robocza ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie13 min
Moduł 5

Interwencja kryzysowa w terenie

  • Ocena bezpośredniego zagrożenia dziecka — kiedy i jak podjąć decyzję o zgłoszeniu/interwencji4 min
  • Postępowanie przy ujawnieniu przemocy podczas wizyty14 min
  • Dziecko z myślami samobójczymi lub samouszkodzeniami w warunkach środowiskowych — czym różni się reakcja terenowa od gabinetowej5 min
  • Dokumentowanie interwencji kryzysowej — notatka służbowa, zawiadomienie, do kogo i w jakiej formie4 min
Moduł 6

Praca z dzieckiem i rodziną w terenie

  • Techniki pracy z dzieckiem dostosowane do warunków domowych4 min
  • Praca z rodzeństwem i całym systemem rodzinnym jednocześnie14 min
  • Wspieranie kompetencji rodzicielskich bez oceniania — trening umiejętności rodzicielskich w terenie14 min
  • Plan pracy z rodziną — cele, monitorowanie postępu, kiedy zamknąć sprawę4 min
Moduł 7

Dokumentacja, tajemnica zawodowa, granice

  • Dokumentacja pracy środowiskowej — co i jak zapisywać, RODO w warunkach terenowych5 min
  • Tajemnica zawodowa w pracy terenowej — obowiązek zawiadomienia a poufność5 min
  • Odpowiedzialność zawodowa i prawna terapeuty środowiskowego5 min
Moduł 8

Obciążenie pracy w terenie

  • Specyfika wypalenia w pracy terenowej — różnice względem pracy gabinetowej5 min
  • Superwizja i wsparcie zespołowe w pracy środowiskowej5 min
  • Budowanie własnych granic i stałych procedur bezpieczeństwa6 min
Moduł 9

Motywowanie rodziny niechętnej do współpracy

  • Opór nie jest wrogiem, tylko informacją13 min
  • Dialog motywujący w warunkach domowych13 min
  • Gdy współpraca się naprawdę nie układa13 min
Moduł 10

Praca z rodziną wieloproblemową

  • Mapa problemów: zobaczyć całość, zanim ruszysz2 min
  • Priorytetyzacja: od czego zacząć, gdy wszystko jest ważne3 min
  • Koordynacja pomocy i realizm celów13 min
Moduł 11

Dziecko po traumie i w kryzysie w pracy środowiskowej

  • Jak rozpoznać dziecko po traumie12 min
  • Pierwsza reakcja terapeuty w terenie12 min
  • Kiedy i jak kierować dalej2 min
Moduł 12

Praca z rodzinami zastępczymi i dziećmi w pieczy zastępczej

  • Co odróżnia pracę z rodziną zastępczą12 min
  • Współpraca z rodziną zastępczą i koordynatorem3 min
  • Kontakty z rodziną biologiczną, tożsamość i powrót13 min
Moduł 13

Współpraca ze szkołą i pedagogiem szkolnym w pracy środowiskowej

  • Pierwszy kontakt ze szkołą, jak nawiązać współpracę z pedagogiem5 min
  • Granice poufności w kontakcie ze szkołą5 min
  • Wspólne interwencje szkoła i terapeuta środowiskowy5 min
Moduł 14

Superwizja terenowa

  • Czym różni się superwizja terenowa od gabinetowej5 min
  • Jak zorganizować regularną superwizję terenową4 min
  • Na czym skupić się w superwizji terenowej5 min
Moduł 15

Etyka i granice w pracy terenowej

  • Podwójne relacje w terenie4 min
  • Poczęstunek, prezenty i kontakt poza wizytami5 min
  • Granice fizyczne i przestrzenne w domu klienta5 min
Moduł 16

Plan pracy z rodziną

  • Formułowanie celów środowiskowych5 min
  • Monitorowanie postępu w pracy środowiskowej15 min
  • Kryteria i procedura zakończenia kontraktu środowiskowego6 min
Moduł 17

Procedura Niebieskiej Karty krok po kroku

  • Kiedy wszczynać procedurę Niebieskiej Karty4 min
  • Dokumentacja i przebieg procedury po wszczęciu3 min
  • Rola terapeuty w dalszym toku procedury i zamknięcie karty3 min
Moduł 18

Studia przypadków: interwencje środowiskowe

  • Studium przypadku: rodzina z podejrzeniem zaniedbania3 min
  • Studium przypadku: rodzina w kryzysie z dzieckiem w wieku szkolnym3 min
  • Analiza porównawcza przypadków i checklist diagnostyczny3 min
Moduł 19

Bezpieczeństwo fizyczne terapeuty w pracy terenowej

  • Ocena ryzyka przed wizytą domową3 min
  • Sygnały ostrzegawcze i zasady wychodzenia z niebezpiecznej sytuacji3 min
  • Kontakt awaryjny z zespołem i procedury po incydencie3 min
Moduł 20

Dodatkowe studia przypadków

  • Studium przypadku: Dominik, 15 lat, kradzieże, bójki i nadzór kuratora13 min
Moduł 21

Populacje szczególne w pracy środowiskowej

  • Niemowlę i małe dziecko w domu: na co patrzeć podczas wizyty17 min
  • Dziecko z niepełnosprawnością lub chorobą przewlekłą w rodzinie objętej wsparciem15 min
  • Rodzina z doświadczeniem migracji: język, tłumacz i różnice kulturowe15 min
  • Rodzic z zaburzeniem psychicznym lub niepełnosprawnością intelektualną15 min
Moduł 22

System i prawo: co trzeba wiedzieć w pierwszym roku

  • Terapeuta środowiskowy w systemie ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży15 min
  • Przemoc domowa po nowelizacji, obowiązki zawiadomienia i standardy ochrony małoletnich16 min
Moduł 23

Warsztat: ćwiczenia z kluczem i arkusze do terenu

  • Ćwiczenie: fakt, relacja czy interpretacja w notatce z wizyty13 min
  • Ćwiczenie: decyzja przed wyjściem z mieszkania15 min
  • Arkusze do pracy w terenie: karta wizyty, stała lista obszarów, szablon notatki4 min
  • Typowe błędy pierwszego roku pracy w terenie3 min
Moduł 24

Sprawdź się: quizy powtórkowe

  • Quiz do modułów 1-5: rola, wejście w środowisko, diagnoza, współpraca, kryzys17 min
  • Quiz do modułów 6-10: praca z rodziną, dokumentacja, obciążenie, motywowanie, rodzina wieloproblemowa17 min
  • Quiz do modułów 11-15: trauma, piecza zastępcza, szkoła, superwizja, etyka17 min
  • Quiz do modułów 16-23: plan pracy, Niebieska Karta, bezpieczeństwo, populacje szczególne, prawo17 min

Materiały do pobrania

Arkusze i protokoły do wykorzystania w gabinecie. Lista informacyjna: pliki otwierają się przy lekcji, w planach Student i Specjalista.

  • Załącznik A — Checklista pierwszej wizyty domowejPDF
  • Załącznik B — Karta oceny ryzyka w tereniePDF
  • Załącznik C — Wzór notatki służbowej z interwencjiPDF

Najczęściej zadawane pytania

Terapeuta środowiskowy wspiera dziecko i jego rodzinę tam, gdzie toczy się ich codzienne życie: w domu, w szkole, w najbliższym otoczeniu. Prowadzi wizyty domowe, rozpoznaje potrzeby i zagrożenia w systemie rodzinnym, wzmacnia kompetencje rodzicielskie i koordynuje pomoc z MOPS, GOPS, PCPR, kuratorem i szkołą. To praca na styku psychologii, pracy socjalnej i interwencji kryzysowej. Nie obejmuje diagnozy klinicznej, orzekania ani długoterminowej psychoterapii, które należą do innych specjalistów.

Terapeuta środowiskowy pracuje w naturalnym środowisku rodziny, a psycholog gabinetowy w kontrolowanych warunkach poradni czy gabinetu. W terenie nie ma selekcji zgłoszeń, stałego settingu ani możliwości przełożenia wizyty, gdy w domu trwa kryzys. Widać za to rzeczy niedostępne w gabinecie: warunki mieszkaniowe, relacje domowników, rytm dnia dziecka. Zmienia się też kontrakt, bo część rodzin współpracuje z przymusu formalnego, a przymierze buduje się w nieformalnym, często chaotycznym otoczeniu.

Pierwszą wizytę domową warto zaplanować z wyprzedzeniem: przeczytać dostępną dokumentację, ocenić ryzyko i ustalić cel spotkania. Przed wyjściem zostaw zespołowi informację, dokąd idziesz i kiedy wrócisz, a przy sygnałach zagrożenia umów wizytę w duecie. Na miejscu zacznij od przedstawienia swojej roli i zasad współpracy, zanim przejdziesz do pytań. W pierwszych minutach obserwuj warunki, sposób komunikacji domowników i zachowanie dziecka, ale notatki z ocenami zostaw na czas po wizycie.

Podstawą bezpieczeństwa w terenie jest ocena ryzyka przed wizytą i stała procedura kontaktu z zespołem. Sprawdź, czy w historii rodziny była przemoc, uzależnienie lub agresja wobec pracowników, i w takich sytuacjach pracuj w duecie. Siadaj blisko wyjścia, miej naładowany telefon i ustalone z zespołem hasło alarmowe. Gdy ktoś jest pod wpływem substancji, grozi lub eskaluje, przerwij wizytę spokojnie i bez tłumaczenia się. Każdy incydent zgłoś i omów na superwizji, nawet jeśli skończył się dobrze.

Brak współpracy warto traktować jako informację o rodzinie, a nie jako przeszkodę do przełamania. Rodziny objęte pomocą z polecenia sądu lub ośrodka często czują się kontrolowane i oceniane, więc zaczynają od obrony. Pomaga jasne oddzielenie tego, co obowiązkowe, od tego, na co rodzina ma wpływ, oraz szukanie celu, który jest ważny dla samych rodziców. Dobrze sprawdzają się elementy dialogu motywującego: pytania otwarte, odzwierciedlanie, docenianie drobnych kroków zamiast wytykania zaniedbań.

Zgłoszenie jest konieczne, gdy masz uzasadnione podejrzenie przemocy domowej lub zaniedbania zagrażającego dziecku. Wtedy wchodzi w grę procedura Niebieskiej Karty, powiadomienie ośrodka, kuratora lub sądu rodzinnego, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia natychmiastowy telefon pod 112. Obowiązek ochrony dziecka ma pierwszeństwo przed poufnością. Obserwacje dokumentuj faktami, bez interpretacji. Gdy dziecko mówi o myślach samobójczych, można wskazać mu 116 111 lub 800 12 12 12, a rodzicom 800 70 2222.

Wypaleniu w pracy terenowej najlepiej zapobiegają regularna superwizja, wsparcie zespołu i stałe granice. Terapeuta środowiskowy styka się z przemocą, biedą i bezradnością rodzin bez ochronnej ramy gabinetu, często sam i poza godzinami biurowymi. Pomagają stałe procedury bezpieczeństwa, omawianie trudnych wizyt na bieżąco, realistyczne cele pracy z rodziną i świadome oddzielanie czasu pracy od czasu prywatnego. Sygnałem ostrzegawczym jest cynizm wobec rodzin i unikanie wizyt.

Nie. To szkolenie metodyczne dla osób, które pracują lub zaczynają pracę terenową z dziećmi i rodzinami. Wymagania kwalifikacyjne dla terapeuty środowiskowego zatrudnionego w ośrodku środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży (I poziom referencyjny) wynikają z przepisów o świadczeniach gwarantowanych i warunków NFZ, a w ostatnich latach były zmieniane, dlatego przed podjęciem pracy sprawdź je u pracodawcy. Szkolenie opisuje, jak działa system trzech poziomów opieki i gdzie w nim jest miejsce terapeuty środowiskowego.

Tak. Po nowelizacji z 2023 roku ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej traktuje małoletniego będącego świadkiem przemocy domowej jako osobę doznającą przemocy domowej. Dla terapeuty środowiskowego oznacza to, że dziecko, które widzi przemoc wobec rodzica, potrzebuje własnego wsparcia w planie pomocy, a nie tylko ochrony dorosłego. Zespół pracujący z rodziną nazywa się obecnie grupą diagnostyczno-pomocową. Szkolenie omawia też, kiedy obok procedury potrzebne jest zawiadomienie sądu rodzinnego albo organów ścigania.

Pracy terapeuty środowiskowego uczy się głównie w praktyce, pod okiem superwizora, bo studia psychologiczne i pedagogiczne rzadko przygotowują do pracy w domu klienta. Uporządkowaną wiedzę na start daje szkolenie CWP „Terapeuta środowiskowy dzieci i młodzieży”, które prowadzi przez pierwszy rok pracy w kolejności, w jakiej pojawiają się zadania: od pierwszej wizyty domowej i oceny ryzyka, przez procedurę Niebieskiej Karty i współpracę z MOPS, kuratorem i szkołą, po dokumentację i superwizję.

Pytania o dostęp i certyfikat

Dla psychologów, psychoterapeutów, psychologów szkolnych i poradnianych, pedagogów specjalnych, doradców zawodowych, studentów psychologii oraz rodziców. Materiał dla specjalistów zakłada przygotowanie kierunkowe: nie tłumaczymy podstaw od zera i nie publikujemy treści rozwoju osobistego. Osobna część biblioteki jest napisana z myślą o rodzicach — porusza m.in. tematy związane z rozwodem i rozstaniem rodziców, które mogą pomóc chronić dziecko przed skutkami konfliktu.

Nie. Certyfikaty są dostępne wyłącznie w płatnym planie (Student, Rodzic, Specjalista albo plan dla placówek). Nie obejmuje ich bezpłatny okres próbny ani darmowe konto. W okresie próbnym możesz uczyć się i kończyć szkolenia, postęp się zapisuje, a certyfikat z każdego ukończonego szkolenia pobierzesz od razu po pierwszej płatności, ze strony szkolenia w strefie kursanta.

Nie, bo do 2028 roku nie ma czego przyznawać. System doskonalenia zawodowego psychologów opisany w art. 29 ustawy z 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów zacznie obowiązywać wraz z trzonem ustawy 19 maja 2028 r., a doskonalenie ma być wtedy organizowane lub koordynowane przez samorząd zawodowy. Każdy, kto dziś obiecuje punkty, obiecuje coś, co nie istnieje. Wystawiamy certyfikat ukończenia szkolenia z liczbą godzin dydaktycznych i prowadzimy dziennik rozwoju zawodowego, żeby po wejściu przepisów w życie mieć udokumentowany dorobek.

To szkolenia pisane, podzielone na lekcje po kilkanaście minut, z materiałem do czytania. Wracasz do nich w dowolnym momencie i przerabiasz we własnym tempie. W przyszłości planujemy wprowadzić także wersje audio. Zajęć na żywo i superwizji grupowej nie prowadzimy.

Udział w szkoleniu i liczbę godzin dydaktycznych. Certyfikat nie nadaje uprawnień zawodowych, nie jest dokumentem żadnego towarzystwa naukowego ani zaświadczeniem oświatowym. Jest dokumentem do Twojej własnej dokumentacji rozwoju zawodowego oraz do przedstawienia pracodawcy, jeśli tego wymaga.

Tak. Dział Pedagog i psycholog szkolny zbiera szkolenia do pracy w szkole i przedszkolu: uczeń z ADHD i w spektrum autyzmu, agresja i trudne zachowania, uczeń w kryzysie, WOPFU i IPET, trudna rozmowa z rodzicem, ochrona małoletnich, program wychowawczo-profilaktyczny. Znajdziesz go na stronie głównej, w menu jako Pedagog szkolny i pod adresem cwp.edu.pl/kategorie/pedagog-i-psycholog-szkolny. Szkolenia są w planie Specjalista. Na blogu jest osobna zakładka Pedagog szkolny z tekstami do pracy z uczniem i klasą.

Powiązane szkolenia

Terapia par EFT: terapia skoncentrowana na emocjach w praktyce, krok po krokuNowość

Terapia par, rodzin i seksuologia

Terapia par EFT: terapia skoncentrowana na emocjach w praktyce, krok po kroku

Warsztat dla psychologów i psychoterapeutów pracujących z parami: jak zakwalifikować parę, rozpoznać i zdeeskalować cykl negatywny, prowadzić inscenizacje, przeprowadzić parę przez zaangażowanie partnera wycofującego się i złagodzenie partnera dążącego, naprawiać rany przywiązaniowe i utrwalić zmianę.

13 godz. dydakt.Średniozaawansowany
W abonamencie

Przeczytaj także