Protokół CWP: Osoba doświadczająca przemocy domowej

Rozmawiaj z klientem sam na sam, nigdy przy partnerze ani przez tłumacza z rodziny. Zacznij od normalizującego wprowadzenia, na przykład że o bezpieczeństwo w związku pytasz wszystkich klientów, a potem przejdź do konkretnych zachowań: czy partner krzyczy, poniża, sprawdza telefon, wydziela pieniądze, popycha, uderza, zmusza do seksu, grozi. O duszenie i ucisk szyi pytaj zawsze osobno, bo to jeden z najpoważniejszych sygnałów ryzyka. Nie naciskaj na słowo przemoc; ważniejsze jest to, co się dzieje, niż etykieta.

Przy aktualnej przemocy nie prowadzi się wspólnej terapii par ani mediacji z osobą stosującą przemoc. Osoba doznająca przemocy nie może mówić swobodnie przy kimś, kogo się boi, a to, co powie na sesji, może zostać potem użyte przeciw niej. Wspólna terapia przedstawia też przemoc jako problem pary, a nie odpowiedzialność osoby, która ją stosuje. Właściwa jest praca indywidualna z osobą doznającą przemocy, a dla osoby stosującej przemoc odrębny program oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych.

Zwykle dlatego, że odejście jest trudne i niebezpieczne, a nie dlatego, że godzi się na przemoc. Okres rozstania wiąże się z podwyższonym ryzykiem nasilenia przemocy. Do tego dochodzą zależność finansowa i mieszkaniowa, groźby odebrania dzieci, przywiązanie do partnera znanego także z dobrej strony, nadzieja po przeprosinach, wstyd, presja rodziny oraz wyczerpanie i objawy traumy. Odejście jest procesem, często z powrotami. Rolą psychologa nie jest namawianie do decyzji, tylko zwiększanie bezpieczeństwa i możliwości wyboru w każdej sytuacji.

Plan bezpieczeństwa to konkretne, spisane lub zapamiętane działania dopasowane do tego, czy klient zostaje w związku, planuje odejść, czy już odszedł. Obejmuje sygnały narastania napięcia, bezpieczne miejsca w domu, sygnał dla dzieci i zaufanej osoby, miejsce, do którego można pójść o każdej porze, dokumenty i rzeczy przechowywane poza domem, bezpieczeństwo telefonu i kont, a przy odejściu jego zaplanowanie w tajemnicy przed partnerem, z pomocą prawnika i ośrodka wsparcia. Plan aktualizuje się przy każdej zmianie sytuacji. W bezpośrednim zagrożeniu zawsze dzwoni się pod 112.

Procedurę Niebieskiej Karty wszczynają przedstawiciele określonych instytucji, w szczególności Policji, pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, oświaty i ochrony zdrowia. Psycholog pracujący w takiej instytucji może być do tego uprawniony, a psycholog w prywatnym gabinecie zwykle procedury sam nie wszczyna, ale może pomóc klientowi skontaktować się z ośrodkiem pomocy społecznej lub Policją. Wszczęcie procedury nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy, o czym warto ją uprzedzić. Szczegóły zależą od miejsca pracy i aktualnych przepisów, więc w razie wątpliwości warto skonsultować się z prawnikiem.

Tajemnica zawodowa psychologa nie jest absolutna. Może lub musi ustąpić przede wszystkim przy zagrożeniu życia lub zdrowia klienta albo innych osób, zwłaszcza dzieci, oraz gdy przepisy nakładają obowiązek zawiadomienia o niektórych najcięższych przestępstwach. Granice tajemnicy warto omówić z klientem już na pierwszym spotkaniu i, jeśli to możliwe, podejmować działania z jego udziałem lub wiedzą. Zakres obowiązków zależy od formy zatrudnienia i aktualnych przepisów, dlatego konkretną sytuację należy skonsultować z prawnikiem i w superwizji oraz rzetelnie udokumentować.

Psycholog pomagający klientowi może na jego prośbę wydać zaświadczenie o korzystaniu z pomocy psychologicznej, a za jego zgodą opisać zgłaszane trudności i obserwowane objawy. Nie ocenia natomiast wiarygodności klienta, nie przesądza, czy doszło do przestępstwa, i nie wypowiada się o osobie stosującej przemoc, której nie badał, ani o tym, z kim mają mieszkać dzieci. To zadanie biegłych powołanych przez sąd lub prokuraturę. Wezwany przez sąd psycholog zeznaje jako świadek. Dokument przekraczający rolę osoby pomagającej łatwo podważyć, co może zaszkodzić klientowi.